फ्रान्सको राजनीतिक, आर्थिक तथा सामाजिक संरचनाको गहिरो र वस्तुगत अध्ययन गर्दा त्यहाँको श्रमजीवी वर्गको सक्रियता र वामपन्थी विचारको विकासक्रमले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण स्थान ओगटेको पाइन्छ।
युरोपका अन्य मुलुकहरूको दाँजोमा फ्रान्समा वर्गीय संघर्ष र आन्दोलनको लामो तथा प्रखर परम्परा रहेको छ जसले त्यहाँको राष्ट्रिय राजनीतिलाई निरन्तर प्रभावित गर्दै आएको छ। औद्योगिक पुँजीवादको तीव्र विस्तारसँगै मजदुर वर्गमाथि भएको आर्थिक शोषण, सामाजिक असमानता र राज्यको उपेक्षात्मक व्यवहारका विरुद्ध उत्पन्न असन्तुष्टिबाट नै फ्रान्समा साम्यवादी विचारहरूको प्रदुर्भाव भएको पाइन्छ।
यस वैचारिक धारले पछि देशको राष्ट्रिय राजनीतिमा एक संगठित, जुझारु र प्रभावकारी शक्तिका रूपमा आफ्नो उपस्थिति स्थापित गर्न सफल bhao भयो र समकालीन राजनीतिमा पनि यसले आफ्ना अमिट छापहरू छोडिरहेको छ। आधुनिक युगमा पनि श्रमिकहरूको यो अधिकारको लडाइँले समाजलाई नयाँ दिशा दिन अहम् भूमिका खेलेको छ र यसले सम्पूर्ण युरोपीय राजनीतिको दिशालाई समेत गहिरो रूपमा प्रभावित तुल्याएको छ।
सैद्धान्तिक आधार
यस आन्दोलनको वैचारिक आधार उत्पादन सम्बन्ध र वर्गीय द्वन्द्वको माक्सवादी विश्लेषणसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। समाजका बहुसङ्ख्यक श्रमजीवी जनतालाई पुँजीपति वर्गको आर्थिक शोषणबाट मुक्त गराउने उद्देश्यका साथ वैज्ञानिक समाजवादले यस आन्दोलनलाई दिशा निर्देश गरेको पाइन्छ। उत्पादनका साधनमाथि व्यक्तिगत स्वामित्वको अन्त्य गरी सामूहिक स्वामित्व स्थापना गर्ने लक्ष्य राख्दै यस विचारले फ्रान्सका कारखानाहरूमा काम गर्ने मजदुरहरूमा गहिरो वर्गीय चेतना जगाउने काम गर्‍यो।
राज्यसत्ता सञ्चालनमा श्रमजीवी वर्गको सर्वोच्चता कायम गर्नु नै यस वैचारिक आन्दोलनको मुख्य अभीष्ट रहेको थियो जसले गर्दा मजदुरहरूले आफ्नो हकहितका लागि संगठित भएर संघर्ष गर्ने आधार प्राप्त गरे। पुँजीवादी व्यवस्थाको अन्तर्निहित अन्तरविरोधहरूलाई उजागर गर्दै समाजलाई समानताको दिशामा डोर्याउनु यसको मुख्य ध्येय हो। श्रमजीवी जनताको एकता र सचेतता नै समाजवाद स्थापनाको पहिलो सर्त भएको कुरा यस सिद्धान्तले प्रष्ट पारेको छ।
संगठन निर्माण
पहिलो विश्वयुद्धको समापन र रुसको समाजवादी परिवर्तनबाट गहिरो प्रेरणा प्राप्त गर्दै फ्रान्सका प्रगतिशील मजदुर नेताहरूले औपचारिक रूपमा पार्टी संगठनको निर्माण गरेका थिए। यस नवीन राजनीतिक दलले पारम्परिक सुधारवादी धारबाट अलग भएर वैज्ञानिक समाजवादको मार्गलाई आत्मसात गर्‍यो र अन्तर्राष्ट्रिय श्रमजीवी आन्दोलनको अभिन्न अङ्गको रूपमा आफूलाई उभ्यायो।
देशका विभिन्न सहरहरूमा रहेका मजदुर युनियन, किसान संगठन र बौद्धिक वर्गलाई एकै सूत्रमा गोलबन्द गर्दै पार्टीले पुँजीवादी व्यवस्थाका विरुद्ध कडा वैचारिक संघर्षको थालनी गर्‍यो जसले गर्दा जनसाधारणमा यसको प्रभाव तीव्र गतिमा फैलिन पुग्यो र यसले राष्ट्रिय राजनीतिमा ठूलो हलचल ल्यायो। आम मजदुरहरूको हकहितका लागि भएका यी संगठित प्रयासहरूले नै देशमा वामपन्थी आन्दोलनको बलियो जग बसालेका थिए। मजदुरहरूको हकहितका लागि भएका यी संघर्षहरूले देशको कानुन निर्माण तहमा समेत ठूलो दबाब सिर्जना गर्न सफल भएका थिए।
साम्राज्यवाद विरोध
विश्व राजनीतिमा देखिएका साम्राज्यवादी हस्तक्षेप र फासीवादी प्रवृत्तिका विरुद्धको संघर्षमा यस आन्दोलनले सधैं अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेको छ। देशमा बाह्य शक्तिको अतिक्रमण हुँदा राष्ट्रिय स्वाधीनता र जनतन्त्रको रक्षाका लागि पार्टीका कार्यकर्ताहरूले संगठित प्रतिरोध सञ्चालन गरेका थिए। युद्धको कठिन कालखण्डमा पनि श्रमजीवी जनताको पक्षमा उभिएर गरिएको संघर्षले आम जनतामा राजनीतिक चेतना अभिवृद्धि गर्न ठूलो सहयोग पुर्यायो।
अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उत्पीडित राष्ट्रहरूको मुक्ति र शान्तिको पक्षमा उभिनुका साथै पुँजीवादी युद्ध नीतिहरूको कडा विरोध गर्नु यस आन्दोलनको प्रमुख विशेषता रहिआएको छ जसले गर्दा विश्वभरका क्रान्तिकारी शक्तिहरूसँग यसको बलियो सम्बन्ध स्थापित भयो र यसले राष्ट्रिय स्वाभिमानलाई उचो बनायो। उत्पीडित जनताको पक्षमा उभिनु नै यसको मुख्य पहिचान बनेको छ र यसले अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धतालाई सधैं उच्च प्राथमिकतामा राखेको छ।
चुनावी सहभागिता
संसदीय राजनीतिको दायराभित्र रहेर श्रमिक वर्गका हकहितका एजेन्डालाई संसद् र सरकारसम्म पुर्‍याउने कार्यमा पनि यस आन्दोलनले उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेको थियो। विभिन्न निर्वाचनहरूमा मजदुर र निम्न वर्गीय मतदाताहरूको व्यापक समर्थन प्राप्त गर्दै यस वैचारिक धारले राष्ट्रिय राजनीतिमा निर्णायक हस्तक्षेप गरेको पाइन्छ।
संसद्को माध्यमबाट सामाजिक सुरक्षा, श्रम कानुनमा सुधार, निःशुल्क शिक्षा तथा स्वास्थ्य सेवा जस्ता जनपक्षीय नीतिहरू लागू गर्नका लागि ठूला दबाबमूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिएका थिए जसले आम नागरिकको जीवनस्तर सुधार गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो र यसले लोकतान्त्रिक अभ्यासमा पनि आफ्नो बलियो उपस्थिति देखाएको थियो।
चुनावको माध्यमबाट सत्ता प्राप्त गर्ने र जनताको सेवा गर्ने उद्देश्यसहित अगाडि बढाइएका यी नीतिहरूले ठूलो सफलता प्राप्त गरेका थिए। संसदीय व्यवस्थाभित्र रहेर पनि वर्गीय हितका पक्षमा आवाज उठाउन सकिन्छ भन्ने गतिलो उदाहरण यसले प्रस्तुत गरेको थियो।
वैचारिक पुनर्संरचना
बदलिँदो वैश्विक आर्थिक परिस्थिति र युरोपेली राजनीतिक परिवेशसँगै यस आन्दोलनको कार्यशैलीमा पनि विभिन्न कालखण्डमा वैचारिक बहस र फेरबदलहरू देखिएका छन्। परम्परागत केन्द्रीयतावादी मोडलबाट केही टाढिंदै लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता र स्थानीय स्वायत्ततालाई ध्यानमा राखेर समाजवाद प्राप्त गर्ने नयाँ दृष्टिकोणहरू पनि बहसमा ल्याइएका थिए।
यस किसिमका आन्तरिक वैचारिक अभ्यासहरूले पार्टीभित्र विभिन्न धारहरू सिर्जना गरे तापनि श्रमजीवी वर्गको हितमा काम गर्ने मूल उद्देश्यमा भने कुनै परिवर्तन आएको थिएन। समयको गतिसँगै संगठनले आफ्ना कार्यनीतिहरूलाई परिमार्जन गर्दै लैजाने प्रयास गरेको पाइन्छ जसले आधुनिक युगमा पनि यसको अस्तित्वलाई बचाउन र नयाँ पुस्तासँग जोड्न ठूलो सहयोग पुर्याएको छ। बदलिँदो समयसापेक्ष नीतिहरू निर्माण गर्दै अगाडि बढ्नु नै कुनै पनि राजनीतिक आन्दोलनको दीर्घजीवनको रहस्य हो।
वर्तमान प्रदर्शन
फ्रान्समा हालै देखिएको विशाल जनप्रदर्शनमा वामपन्थी तथा कम्युनिस्ट निकट ट्रेड युनियनहरू र विभिन्न श्रमजीवी संगठनहरूको प्रभाव अत्यन्त गहिरो र निर्णायक रहेको छ। सार्वजनिक शिक्षाको गुणस्तरमा आएको ह्रास, महँगीको मार र सरकारले अगाडि बढाएका श्रमिकविरोधी आर्थिक नीतिहरूका विरुद्ध श्रमजीवी जनतालाई सडकमा उतार्न यी शक्तिहरूले आफ्नो संगठनात्मक सामर्थ्य पूर्ण रूपमा प्रयोग गरेका छन्।
यातायात, सरसफाइ र ऊर्जा क्षेत्रमा कार्यरत मजदुरहरूलाई गोलबन्द गर्दै हडताल र प्रतिरोधात्मक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नमा वामपन्थी घटकहरूको प्रमुख उपस्थिति रहेको छ जसले आन्दोलनलाई थप उग्र र प्रभावकारी बनाएको छ। सडकमा देखिएको यो विशाल जनसमुदायको आक्रोशले सरकारलाई गम्भीर रूपमा सोच्न बाध्य बनाएको छ। जनताका यी असन्तुष्टिहरूलाई सही दिशा दिन र सरकारमाथि दबाब बढाउन वामपन्थी शक्तिहरूको भूमिका रहेको छ।
वर्गीय एकता
वर्तमान आन्दोलनलाई पुँजीवादी सत्ता र श्रमजीवी वर्गबीचको निरन्तर चल्ने वर्गीय संघर्षको एक महत्वपूर्ण कडीको रूपमा विश्लेषण गरिएको छ। बढ्दो आर्थिक असमानता र कर्पोरेट घरानाहरूलाई लाभ पुर्याउने राज्यका नीतिहरूका विरुद्ध मजदुर, विद्यार्थी र आम जनतालाई एकताबद्ध गर्दै वर्गीय चेतना फैलाउने कार्यमा कम्युनिस्ट तथा वामपन्थी कार्यकर्ताहरू सक्रिय रूपमा खटिएका छन्। यसले आन्दोलनलाई केवल तत्कालीन मागहरूमा मात्र सीमित नराखी दीर्घकालीन सामाजिक रूपान्तरणको दिशामा डोर्याउन सघाएको छ र श्रमजीवी जनताको पक्षमा बलियो आवाज बुलन्द गरेको छ।

वर्गीय एकताको यो भावनाले नै आन्दोलनलाई देशव्यापी रूप दिन र शासक वर्गका विरुद्ध बलियो दबाब सिर्जना गर्न मुख्य भूमिका खेलेको छ। समाजमा विद्यमान विभेद र शोषणको अन्त्य नगरेसम्म वास्तविक शान्ति सम्भव छैन भन्ने सन्देश यसले दिएको छ।
आर्थिक संकट
देशमा पछिल्लो समय देखिएको गहिरो आर्थिक संकट र मुद्रास्फीतिको समस्याले मजदुर वर्गको जीवनयापनलाई अत्यन्त कष्टकर बनाइदिएको छ। यस अवस्थामा कम्युनिस्ट संगठनहरूले सरकारका गलत आर्थिक नीतिहरूका विरुद्ध निरन्तर आवाज उठाउँदै आएका छन्। धनी वर्गमाथि उच्च कर लगाउनुपर्ने, दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य नियन्त्रण गर्नुपर्ने र सार्वजनिक क्षेत्रको निजीकरण बन्द गर्नुपर्ने मागहरू राख्दै सडक संघर्षलाई तेज पारिएको छ।
यस किसिमका जनपक्षीय एजेन्डाले गर्दा सर्वसाधारण जनताको ठूलो समर्थन वामपन्थी शक्तिहरूप्रति आकर्षित हुँदै गएको छ र यसले शासक वर्गलाई गम्भीर दबाबमा पारेको छ। जनताको दैनिक जीवनसँग जोडिएका यी ज्वलंत समस्याहरूको समाधानका लागि गरिएको यो संघर्षले समाजमा गहिरो प्रभाव पारेको छ र यसले वैकल्पिक राजनीतिक नीतिको आवश्यकतालाई जोड दिएको छ।
भविष्यका चुनौती
बदलिँदो समयसँगै फ्रान्सको कम्युनिस्ट आन्दोलनका सामु पनि विभिन्न किसिमका आन्तरिक तथा बाह्य चुनौतीहरू खडा भएका छन्। आधुनिक प्रविधिको विकास, नयाँ श्रम बजारका संरचनाहरू र वैचारिक ध्रुवीकरणका कारण पुराना शैलीका संगठनहरूलाई नयाँ पुस्तासँग जोड्नु ठूलो परीक्षा बनेको छ। यद्यपि सामाजिक असमानता र शोषणका घटनाहरू जति समयसम्म समाजमा कायम रहन्छन्, तबसम्म श्रमजीवी वर्गको अधिकारका लागि लड्ने वामपन्थी विचारको सान्दर्भिकता कहिल्यै समाप्त हुने छैन।
यी चुनौतीहरूलाई चिर्दै आन्दोलनले कसरी आफूलाई परिमार्जन गर्छ भन्ने कुराले आगामी दिनको राजनीतिक भविष्य तय गर्नेछ र यसले समाजमा समानता स्थापना गर्न निरन्तर प्रेरणा दिइरहनेछ। आउँदो दिनमा श्रमिकहरूको अधिकारलाई अझ सुरक्षित बनाउन र नयाँ चुनौतीहरूको सामना गर्न यो आन्दोलन थप संगठित हुनुपर्ने देखिन्छ।
फ्रान्समा विकसित भएको यो वामपन्थी आन्दोलनले त्यहाँका श्रमजीवी जनताको अधिकार, सामाजिक न्याय र समानताका लागि भएको संघर्षको जीवन्त इतिहासलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। हाल भइरहेका जनप्रदर्शनहरूमा पनि श्रमिक वर्गको पक्षमा उभिएर गरिएको यो हस्तक्षेपले पुँजीवादी शोषणका विरुद्ध बलियो वैचारिक प्रतिरोध उभ्याएको छ।
राजनीतिक समीकरणहरूमा आउने उतारचढावका बाबजुद समाजलाई समतामूलक र न्यायपूर्ण बनाउने यसको मूल वैचारिक ध्येय र उद्देश्यहरू समकालीन संघर्षमा समेत निरन्तर सान्दर्भिक बनेर रहेका छन् र आगामी दिनमा पनि यसले मानव समाजको मुक्ति र प्रगतिमा मार्गदर्शकको भूमिका खेल्नेछ। यो ऐतिहासिक संघर्षले सधैं न्याय र समानताको पक्षमा वकालत गरिरहनेछ र शोषणमुक्त समाजको निर्माणका लागि आफ्ना वैचारिक मार्गहरूलाई निरन्तर अगाडि बढाइरहनेछ।

साभार : Lokpati.com