बुधबार, भाद्र ३ गते २०८३

पुष्पलालले प्रस्तुत गर्नु भएकाे नयाँ जनबादी कार्यक्रमकाे संक्षिप्त परिचय


भाद्र २, २०८३ मंगलबार
पुष्पलालले प्रस्तुत गर्नु भएकाे नयाँ जनबादी कार्यक्रमकाे संक्षिप्त  परिचय

कमरेड पुष्पलालको क्रान्तिको कार्यक्रम ‘नयाँ जनवाद’ बुझ्न उहाँको समग्र राजनीतिक दृष्टिकोण बुझ्नुपर्छ। यसको मूल उद्देश्य तत्कालै समाजवाद स्थापना गर्नु नभई सामन्तवाद, साम्राज्यवाद र घरेलु प्रतिक्रियावादको अन्त्य गर्दै जनताको नेतृत्वमा नयाँ जनवादी राज्यव्यवस्था स्थापना गर्ने र त्यसलाई समाजवादतर्फ अघि बढाउने कुरा एकदमै स्पष्ट रूपमा उल्लेख छ ।
त्यसैले उहाँले नेपालकाे अग्रगामी र उन्नत परिबर्तनका लागि प्रस्तुत गर्नु भएकाे नयाँ जनवादी कार्यक्रमका मूल–मूल कुरा - नेपालको अर्थ–राजनीतिक तथा सामाजिक–साँस्कृतिक संरचनालाई अर्ध सामन्ती र अर्थ उपनिवेश यकिन गरेर त्यसबाट मुक्त हुन उहाँले नया जनबादी क्रान्तिको कार्यक्रम प्रस्तुत गर्नु भएको हो । त्यसमा यी तलका महत्वपूर्ण समावेश छन् :
१. सामन्तवादको अन्त्य
त्यतिबेलाको राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भ र परिप्रेक्षकाे नेपाली समाजमा रहेको सामन्ती जमिनदारी, शोषण, उत्पीडन र राजतन्त्रात्मक सामन्ती संरचनाको अन्त्य गर्नु क्रान्तिको प्रमुख कार्य  हाे भन्ने उहाँले यकिन गर्नु भएकाे थियाे र   किसानलाई भूमिमाथि अधिकार दिलाउनु यसको  सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष थियो र अद्यापि रहेकाे छ।
२. साम्राज्यवाद र विदेशी हस्तक्षेपको विरोध
पुष्पलालको दृष्टिमा राजनीतिक स्वतन्त्रता मात्र पर्याप्त थिएन। नेपालको राष्ट्रिय स्वाधीनता, सार्वभौमिकता र आर्थिक आत्मनिर्भरता सुनिश्चित गर्न विदेशी साम्राज्यवादी तथा एकाधिकार पूजीवावादी हस्तक्षेपको विरोध आवश्यक थियो। त्यसैले उहाँले एंग्लाे-अमेरिकी साम्राज्यबाद र भारतीय एकाधिकार पूँजीवादकाे उत्पीडन र शाेषणाबाट नेपाल मुक्त हुनु पदर्छ भन्ने कुरामा जाेडदिनु भएकाे थियाे । त्याे कार्य पूरा नहुँदा नै नेपालकाे स्थिति कमजाेर भइरहेकाे बर्तमान देशकाे स्थितले उजागर गरिरहेकाे छ ।
३. मजदुर–किसानको नेतृत्व
नयाँ जनवादी व्यवस्थाको सामाजिक आधार श्रमजीवी जनता, विशेषतः मजदुर र किसान हुने थियो। मजदुर वर्गले नेतृत्व गर्ने र किसानलगायत उत्पीडित तथा श्रमजीवी वर्गलाई व्यापक रूपमा संगठित गर्ने कुरा यसको केन्द्रमा थियो।
४. व्यापक जनताको संयुक्त मोर्चा
पुष्पलालको महत्वपूर्ण विशेषता के थियो भने उहाँले क्रान्तिलाई केवल कम्युनिष्टहरूको एक्लो प्रयासका रूपमा हेर्नुभएन। मजदुर, किसान, निम्न मध्यम वर्ग तथा सामन्तवाद र साम्राज्यवादविरोधी सम्पूर्ण शक्तिहरूलाई एकताबद्ध गर्ने नीति उहाँको संयुक्त जनआन्दोलनको अवधारणामा देखिन्छ।
५. राजतन्त्र र निरंकुशताको अन्त्य
जनतालाई राजनीतिक अधिकारबाट वञ्चित गर्ने निरंकुश राजतन्त्रको अन्त्य गरी जनताको जनवादी राजनीतिक व्यवस्था स्थापना गर्नु नयाँ जनवादी क्रान्तिको राजनीतिक लक्ष्य थियो।
६. राष्ट्रिय पुँजीको विकास र आर्थिक रूपान्तरण
नयाँ जनवादी चरणमा उत्पादनका साधन र अर्थतन्त्रलाई राष्ट्रिय हितअनुकूल पुनर्गठन गर्ने, सामन्ती उत्पादन सम्बन्ध तोड्ने र स्वदेशी उत्पादन तथा राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको विकास गर्ने लक्ष्य थियो। यसको अर्थ तत्काल सबै निजी सम्पत्तिको उन्मूलन गर्नु होइन; क्रान्तिको चरण र वर्गीय चरित्रअनुसार आर्थिक रूपान्तरण गर्नु हो।
७. जनताको जनवादी राज्यसत्ता
क्रान्तिपछि स्थापना हुने राज्यसत्ता पुरानो शोषक वर्गको निरन्तरता नभई जनताको हितमा आधारित जनवादी सत्ता हुने परिकल्पना थियो। राज्यसत्तालाई श्रमजीवी तथा क्रान्तिकारी जनताको हितमा प्रयोग गर्नु यसको आधारभूत उद्देश्य थियो।
८. शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक समानता
नयाँ समाज निर्माणका लागि शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सामाजिक अवसरमा जनताको पहुँच विस्तार गर्ने तथा जातीय, लैङ्गिक र सामाजिक विभेदका विरुद्ध संघर्ष गर्ने दिशा पनि नयाँ जनवादी रूपान्तरणसँग जोडिन्छ।
९. राष्ट्रिय एकता र जनवादी अधिकार
नेपालको विविधताबीच राष्ट्रिय एकता कायम गर्दै वाक्, संगठन, राजनीतिक सहभागिता र जनअधिकारको विस्तार गर्ने लक्ष्य यसको लोकतान्त्रिक पक्ष हो।
१०. नयाँ जनवादबाट समाजवादतर्फ संक्रमण
सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा—नयाँ जनवाद अन्तिम गन्तव्य होइन, समाजवादतर्फ जाने संक्रमणकालीन क्रान्तिकारी चरणका रूपमा बुझिन्थ्यो। सामन्तवाद र साम्राज्यवादको आधार भत्काएर नयाँ जनवादी अर्थ–राजनीतिक आधार निर्माण गरेपछि समाजवादतर्फ अघि बढ्ने सोच थियो।
माथिका सबै कुराको निचोड निकालेर एक वाक्यमा भन्नुपर्दा  पुष्पलालको नयाँ जनवादी क्रान्तिको सार थियो—सामन्तवाद र साम्राज्यवादको अन्त्य, राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्षा, मजदुर–किसानको नेतृत्वमा व्यापक जनताको एकता, जनवादी राज्यसत्ताको स्थापना, राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको विकास र अन्ततः समाजवादतर्फको यात्रा।
यसमा पुष्पलालको अर्को अत्यन्त महत्वपूर्ण विशेषता “जनताको व्यापक संयुक्त आन्दोलन” माथिको जोड हो। उहाँले कम्युनिष्ट आन्दोलनलाई समाजका वास्तविक जनसंघर्षसँग जोड्न खोज्नुभयो। त्यसैले उहाँको नयाँ जनवादी कार्यक्रमलाई केवल आर्थिक कार्यक्रमका रूपमा होइन, राजनीतिक, सामाजिक, राष्ट्रिय र आर्थिक रूपान्तरणको समग्र क्रान्तिकारी कार्यक्रमका रूपमा बुझ्नु बढी उपयुक्त र सही हुन्छ । यो आमूल क्रान्तिकारी परिबर्तनको दिशाबोध गराउने र त्यसैका निम्ति संघर्षबाटो देखाउने क्रानितकारी कार्यक्रम हो ।