• इरानभित्र नेतृत्व संक्रमणको अनिश्चितता र आन्तरिक अस्थिरताको जोखिम।

• हर्मुज नाकाबन्दीको दाबीले आपूर्ति अवरोध, मूल्यवृद्धि र मुद्रास्फीति बढ्ने खतरा।

• इरानसमर्थित समूहहरूको सम्भावित प्रतिकार र अमेरिकी सैन्य उपस्थिति बढ्ने संकेत।

तेहरान। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरू –आईआरआईबी, फार्स, तस्निम र मेहर–ले आयातोल्लाह अली खामेनेई शनिबार बिहान अमेरिका र इजरायलको संयुक्त हवाई आक्रमणमा तेहरानस्थित आफ्नै कार्यालयमा मारिएको दाबीको पुष्टि गरेका छन्। ८६ वर्षीय खामेनेई सन् १९८९ देखि इरानका सर्वोच्च नेता थिए। इरानी पक्षले घटनालाई “अमेरिका र जियोनिस्ट शासनको आपराधिक आक्रमण” मा भएको “शहीदत्व” भन्दै देशभर ४० दिनको शोक तथा ७ दिनको सार्वजनिक बिदा घोषणा गरेको जनाएको छ।

इरानी सञ्चारमाध्यम र सरकारी अधिकारीहरूले तीनवटा प्रमुख सन्देश प्रवाह गरेका छन्। टेलिभिजनका प्रस्तोताहरूले “इमाम खामेनेईको शहीदत्वले उनको बाटो र विरासत अझ सशक्त रूपमा अघि बढ्ने” बताएका छन्। राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियानले उक्त कदमप्रत चेतावनी दिँदै कडा प्रतिक्रिया जनाएका छन् “यो ठूलो अपराधको चर्काे मूल्य तिर्नुपर्नेछ। ” 

इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर (आईआरजीसी) ले विज्ञप्ति जारी गर्दै “इरानी राष्ट्रको बदला लिने हातले हत्याराहरूलाई नछोड्ने” र “इतिहासकै सबैभन्दा विनाशकारी आक्रामक अभियान” सुरु गर्ने चेतावनी दिएको दाबी गरिएको छ।

इरानले इजरायल र खाडीका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरू—कतारको अल उदेद, युएईको अल धाफ्रा, बहरेनको पाँचौँ फ्लीट, कुवेत र जोर्डन—लाई लक्षित गरी मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी छ। तेहरानमा यातायात जाम र दैनिक उपभोग्य वस्तुमा भीड देखिएको जनाइएको छ। संक्रमणकालका लागि राष्ट्रपति, न्यायाधीश प्रमुख र गार्डियन काउन्सिलका एक जुरिस्ट सम्मिलित संरचना रहने र विशेषज्ञ सभाले नयाँ सर्वोच्च नेता चयन गर्ने बताइएको छ।

अमेरिका र इजरायलको प्रतिक्रिया

अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ट्र्रुथ नामक सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गर्दै खामेनेईको मृत्युले “इरानी जनतालाई देश फिर्ता लिने मौका” दिएको दाबी गरेका छन्। उनले इरानको आणविक खतरा समाप्त गर्ने लक्ष्य दोहोर्‍याउँदै बमबारी “आवश्यकतासम्म” जारी रहने संकेत दिएका छन्।  उता इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु ले खामेनेईको कम्पाउन्ड ध्वस्त पारिएको उल्लेख गर्दै “यसले दीर्घकालीन शान्तिको बाटो खोल्ने” दाबी गरेका छन्। इजरायलले इरानलाई आणविक हतियार नदिने अडान पुनः स्पष्ट पारेको छ।

खाडी क्षेत्र र तेल आपूर्तिमा असर

घटनाक्रमले खाडी क्षेत्रलाई तत्काल प्रभाव पारेको छ। इरानले युएई, बहरेन, कुवेत, कतार र जोर्डनतर्फ मिसाइल प्रहार गरेको दाबी छ। दुबई र अबुधाबी विमानस्थलमा क्षति, उडान रद्द र केही घाइते भएको जनाइएको छ। आईआरजीसीले हर्मुज स्ट्रेट मा पूर्ण नाकाबन्दी लगाएको रेडियो सन्देश प्रसारण गरिएको दाबी छ। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल निर्यात यही मार्गबाट हुने भएकाले नाकाबन्दीले तेल मूल्य तीव्र रूपमा बढ्ने र विश्वव्यापी ऊर्जा संकट निम्त्याउने जोखिम विश्लेषकहरूले औँल्याएका छन्। साउदी अरेबिया, युएई, बहरेन र कतारले इरानको “आक्रमण” लाई सार्वभौमिकतामाथिको उल्लङ्घन भन्दै कडा शब्दमा निन्दा गरेका छन्। यसले खाडी देशहरू अमेरिका–इजरायलतर्फ थप नजिकिने संकेत देखिएको छ।

खामेनेईको मृत्यु दाबीसँगै इरानको तीव्र प्रतिकारको घोषणा र हर्मुज नाकाबन्दी दाबी ले खाडी क्षेत्रलाई उच्च तनावमा धकेलेको छ। अमेरिका–इजरायलले शासन परिवर्तनको लक्ष्य अघि बढाएमा मध्यपूर्व पूर्ण युद्धतर्फ जाने जोखिम बढ्न सक्छ। घटनाक्रम द्रुत गतिमा विकसित भइरहेकाले आगामी दिनमा नयाँ सर्वोच्च नेताको चयन र इरानको ठोस कदमले खाडी क्षेत्रको भविष्य निर्धारण गर्ने देखिन्छ।