काठमाडौं । नेपाली साहित्यका लागि एक ऐतिहासिक क्षणका रूपमा नेपालका प्रथम अन्तर्राष्ट्रिय बहुभाषी कवि सन्तोष कुमार पोखरेल अब मस्कोमा हुने दोस्रो विश्व लेखक कांग्रेसमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दैछन्। विश्व लेखक संगठन (डब्ल्यूओडब्ल्यू) र युरेसियन क्रिएटिभ असेंबलीको सहआयोजनामा आगामी सेप्टेम्बर २०–२१, २०२५ मा मस्कोको वर्ल्ड ट्रेड सेन्टरमा यो कार्यक्रम हुँदैछ। विश्वका सय भन्दा बढी देशका लेखक, कवि र साहित्यकारहरूलाई एउटै मञ्चमा ल्याउन कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो।

अध्यक्ष मार्गरिटा आलको सन्देश

विश्व लेखक संगठनकी अध्यक्ष मार्गरिटा आलले सम्मेलनका बारेमा भनेकी छिन्—

• “मानव इतिहासले शब्दको शक्ति सधैं प्रमाणित गरेको छ। यसले राष्ट्रलाई एकताबद्ध गरेको छ, मूल्य निर्माण गरेको छ, संघर्ष र मेलमिलापलाई दिशा दिएको छ।”
• आजको सूचना–अतिभारको युगमा शब्दले फेरि मानव जीवनलाई गहिरो अर्थ दिने साधनको रूपमा काम गर्नेछ।
• उनका अनुसार लेखकहरू अब आध्यात्मिक नेता, सांस्कृतिक नेभिगेटर र ग्रहचेतनाका वास्तुकारका रूपमा अघि बढ्नुपर्नेछ।

उनले  लेखकहरूलाई भविष्यका पुस्ता, प्रकृति र लोपोन्मुख संस्कृतिहरूको आवाज बन्ने  जिम्मेवारी भएको  बताएकी छिन्।

वैश्विक साहित्यिक शिखर सम्मेलन

"हामी एउटै ग्रहका मानिस हौं" भन्ने नारा सहितको यो कांग्रेसले साहित्यलाई संस्कृति, मानवीय चेतना र विश्व नागरिकतामा जोड दिनेछ।

यस पटक सात वटा समानान्तर गोलमेच छलफल हुनेछन्, जसमा मुख्य विषयहरू:

• सांस्कृतिक र मानवीय एजेन्डा निर्माणमा लेखकको भूमिका
• अनुवाद कला र अन्तर–सांस्कृतिक आदान–प्रदान
• नयाँ पुस्ताका लागि साहित्यिक शिक्षाको महत्त्व
• प्रकाशन उद्योग र साहित्यिक उत्सवहरूको योगदान

पोखरेलको विशिष्ट साहित्यिक प्रोफाइल

यस वैश्विक समारोहमा सन्तोष कुमार पोखरेलको आमन्त्रण उनको लामो साहित्यिक यात्रापछि आएको हो, जसले उनलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा चिनिएको साहित्यिक शक्तिको रूपमा स्थापित गरेको छ। विशेष गरी, मस्कोमा एक विशेष समारोहमा उनलाई Maxim Gorky International Award र Medal र रूसको प्रतिष्ठित साहित्यिक पुरस्कारहरू मध्ये एक—Gold Feather of Russia प्रदान गरिएको थियो। रूसी भाषामा लेखिएको उनको कविता "The Beauty of Russia" ले व्यापक स्वीकृति प्राप्त गरेको छ र यो उनको सांस्कृतिक दूरीहरू मिलाउने क्षमताको एक उदाहरण हो।

प्राप्त अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कारहरू

• २०२४: Maxim Gorky International Award and Medal- Union of Writers of the USSR, Russia

Gold Feather of Russia Award and Medal

• २०२४: Fifth Caesar World Prize for Excellence — Spanish Literature Community
• २०२२: World’s Golden Writer Award — Ukrainian Academy of Literature of Ten Countries ·२०२२: Poet of International Merit — Bangladesh Writers Club
• २०२१: Nikolai Gogol International Award — Ukraine ·२०२१: People’s Diplomacy Special Award — Kazakhstan ·२०२०: World Poet & Translator Title — (Anton Chekhov. Sharad (Atm), Crimea, Russia)
• २०२०: Ambassador for Peace Award — Universal Peace Federation
• २०१८: Mahatma Gandhi International Award for Creative Writing

कवितामा नवीनता: पोखरेलको गाँठो (Pokharel's Knot)

विश्व साहित्यमा पोखरेलको क्रान्तिकारी योगदान भनेको "Pokhrelian Stanzas" (#pokhreliknot / #pokhreliknots) को आविष्कार हो, जुन एक काव्यशैली हो जसलाई यसको सटीक शब्दांश संरचना र तुकान्त प्रणालीले चिनिन्छ। नेपाल कपीराइट कार्यालय (LW-0035) द्वारा पेटेन्ट गरिएको यो नवीन शैली भाषिक मितव्ययिता र सौन्दर्यात्मक सामंजस्यको साथ गहन सन्देशहरू व्यक्त गर्ने क्षमताको कारण विश्वभरिका कविहरूमा पहिल्यै लोकप्रियता हासिल गरिसकेको छ।

बहुभाषिक प्रवीणता र वैश्विक पहुँच

पोखरेलको साहित्यिक यात्रा १३ वर्षको उमेरमा सुरु भएको थियो। उनी छवटा भाषाहरू—नेपाली, अंग्रेजी, हिन्दी, मैथिली, थारू, र रूसीमा धाराप्रवाह बोल्छन् र लेख्छन् । उनका रचनाहरू विश्वभरिका ४० भन्दा बढी भाषाहरूमा प्रकाशित भएका छन्। "The War and Other Poems" (२०२३) र "Modesty Poems" (२०१८) जस्ता उनका कविता संग्रहहरूले युद्धको बिरोध र रोमान्टिक र दार्शनिक विचारहरूदेखि भोक, गरिबी, र महिला तथा बालबालिकाहरूको दुर्दशा जस्ता जटिल सामाजिक मुद्दासम्मका विषयवस्तुलाई छोएका छन्। दागेस्तानी कवि रसूल गमजातोवको काव्य "Cranes" ("Zhuravli") लाई अंग्रेजी र नेपालीमा अनुवाद गरेकोमा उनी दागेस्तान र रूसमा पनि सम्मानित कवि हुन्।

रसियाको आन्तोन चेखोभ शरदले पोहर साल कविको रुसी कवितासङ्ग्रह खुँडे ईन्द्रधनुष The Faint Rainbow(Тоненькая Радуга) प्रकाशित गरेर गुन लगाएको छ।

एकातरिना भालोदिना Екатерина Володина ले पोखरेलका रुसी कविता Lift को साहित्यिक विशेष अंकमा प्रकाशित गरिदिई रुसी साहित्यमा कबिको पदार्पण गराइदिएकी हुन्। त्यसैगरी विख्यात कवयत्री मुनि साबनाद्जे Нино Сабанадзе ले अति दुर्लभ कविता सङ्ग्रहमा पोखरेलका बाह्रवटा रुसी कविता प्रकाशित गरी औूलो साहित्यिक गुन लगाएको कुरो पोखरेल बताउँछन्। 

शान्ति र मानवताको अभियान

उनको साहित्यिक गौरव बाहेक, पोखरेल एक समर्पित शान्ति कार्यकर्ता पनि हुन्, जसलाई Universal Peace Federation द्वारा शान्तिदूतको रूपमा मान्यता प्रदान गरिएको छ। उनको कविताहरू प्रायः युद्ध र अन्यायको शक्तिशाली निन्दाको रूपमा हुन्छन्, जुन विश्वव्यापी सद्भाव र मानव अधिकारको पक्षमा अग्रसर छन्। कविताको माध्यमले शान्ति प्रवर्द्धन गर्न समर्पित उनको रूसमा दुई महिनाको प्रवासमा कालिनिनग्राद, मस्को, र दागेस्तानमा कार्यक्रमहरू समावेश थिए, जसले उनको सांस्कृतिक दूतको भूमिकालाई ठोस पारेको छ।

शैक्षिक र सांगठनिक नेतृत्व

पोखरेलको बौद्धिक सिर्जनशीलता कवितामा मात्र सीमित नभइ दार्शनिक निबन्ध र भाषानुवादमा पनि रहेकोछ। Eldar Akhadov's Fairytales लाई रुसीबाट अंग्रेजी अनुवाद गरेर पोखरेलले रुसी साहित्यको अनुवाद शुरु गरेका हुन्।

औपचारिक  शिक्षाको हकमा उनले मस्कोको People's Friendship University of Russia बाट सिभिल इन्जिनियरिंगमा स्नातकोत्तर, र नेपालको त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट अंग्रेजी साहित्यमा स्नातक र हिन्दी साहित्यमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरेका छन्। उनी International Literary Forum—देशहरू बीच साहित्यिक सहयोग र सांस्कृतिक आदान–प्रदानलाई बढावा दिन समर्पित संस्थाको संस्थापक र अध्यक्ष पनि हुन्।

मस्को कांग्रेसको किन

दोस्रो विश्व लेखक कांग्रेसले नयाँ अनुवादहरू, सहयोगात्मक परियोजनाहरू, र विश्वभरिका लेखकहरूका लागि सहयोग कार्यक्रमहरू जस्ता ठोस परिणामहरू प्राप्त गर्ने लक्ष्य राखेको छ। विश्व सार्वजनिक सभा (२०–२१ सेप्टेम्बर २०२५) को व्यापक ढाँचाभित्र आयोजना हुने यो कार्यक्रम अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति दिवससँग मेल खान्छ, र यसको सर्वोच्च विषय "नयाँ विश्व: चेतन एकता" (New World of Conscious Unity) हो।

राष्ट्रिय गौरव र अपेक्षाहरू

पोखरेलले यस वैश्विक मञ्चमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्न तयारी गर्दा, नेपाली साहित्यिक समुदायले देशको समृद्ध सांस्कृतिक विरासतको प्रमाणको रूपमा उनको उपलब्धिहरू मनाइरहेको छ। उनको सहभागिताले वैश्विक साहित्यिक क्षेत्रमा नेपालको बढ्दो प्रभावलाई बलियो बनाउनेछ र अन्तर्राष्ट्रिय समझदारी र एकतालाई बढावा दिनमा कविताको शक्ति प्रदर्शन गर्नेछ। कवि पोखरेलको मास्को यात्रा सुरक्षित र सहभागिता उत्पादक रहाेस्, शुभकामना !