शुक्रबार, कार्तिक ७ गते २०८३

मरेको मान्छेलाई जिन्दावाद भन्नू, बाँचेका मान्छेलाई मुर्दावाद भन्नू, राजनीति भनेको यही हो . . . : कवि भूपि शेरचन


पौष १२, २०८१ शुक्रबार
मरेको मान्छेलाई जिन्दावाद भन्नू, बाँचेका मान्छेलाई मुर्दावाद भन्नू, राजनीति भनेको यही हो . . .  : कवि भूपि शेरचन

नेपाली लेखन क्षेत्रमा आख्यान नै बनेको ‘धेरै लेखे थोरै नाम, थोरै लेखे धेरै नाम’ भन्ने उक्ति कथाकार गुरुप्रसाद मैनाली, आयामेली कवि बैरागी काईँला लगायत कवि भूपि शेरचन (बि.सं. १९९२–२०४६) मा समेत पुग्छ । गद्य कविताका बेजोड हस्ताक्षर भूपि शेरचनले आफ्नो युगप्रवर्तक काब्य प्रतिभा ‘घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे’ कविता संग्रहमा प्रस्तुत गरेका छन् ।

शनिबार, पुस ५, ०७६ को दैनिक 'नयाँ पत्रिका'मा वनस्पति तथा वातावरणीय वैज्ञानिक डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठले भूपि शेरचनका बारेमा देखे–भोगेको रमाईलो संस्मरणात्मक सामग्री प्रस्तुत गरेका थिए । उनी कवितामा मात्र होइन भाषणमा पनि चोटिला र घतलाग्दा विचार प्रस्तुत गर्ने विशेषताले चिनिन्छन् । डा. श्रेष्ठले नै उक्त लेखमा माथि प्रस्तुत विचारका साथै भूपिका प्रस्तुत अन्य भनाई टिप्न लायक छन्–

“कर्मचारीको धर्मै यस्तै हो, यिनीहरूले आउनेलाई ताली र जानेलाई गाली गर्छन् ।”
“सफल हुनलाई दुई ठाउँमा जान छोड्नु हुन्न, एउटा सलामी अर्को मलामी ।”
“छन्दमा लेख्ने कवि होइनन्, कालीगढ हुन् ।”

प्रसिद्ध गीतकारका रुपमा पनि भूपिलाई सम्झिनु पर्छ । प्रेमध्वज प्रधान तारादेवीले गाएको ‘यो नेपाली शीर उचाली....’, नारायण गोपालले 'भागी विवाह' गरी पेमलालाई लिएर पोखरामा केही अवधि बस्दा भूपीकै घरमा डेरा गरेका र त्यसबेला रचना गरेको र नारायण दाईले गाएको, ‘अल्झेछ क्यारे पछ्यौरी तिम्रो चियाको बुटैमा....’ उनैका रचना हुन् ।

उनका दाजु काईला योगेन्द्रमान शेरचन नेपाली काँग्रेसका निकै प्रभावशाली नेता थिए । योगेन्द्रमानजीलाई मोटरले रहस्यमय तरिकाले किचेर हत्या गरिँदा भूपिले लामो कविता लेखेका थिए । ‘विश्वास गर त्यो सपना पक्कै पुरा हुनेछ’ शीर्षकको उक्त कवितामा योगेन्द्रमानजीलाई भाई कवि भूपिले ‘गान्धीजस्तो शान्त र आँधीजस्तो जल्दोबल्दो’ भनेका थिए :

अरूलाई बाटो देखाइरह्यो जीवनभरी
आफ्नो बाटोको कष्ट सोचेन उसले
सानैदेखि पूजापाठ गर्दथ्यो उ
जब कि उसकै पूजा गर्नुपर्दथ्यो
प्रगतिको शिखरमा पुग्दा उ मर्यो
जब कि अगतिहरूलाई मर्नुपर्दथ्यो ।
एउटा सुनौला बिहानीको सपना हेरेर
आठ वर्ष बन्दी गृहमा उसले बिताइदियो
अहिले घाम झुल्किएला कि भन्ने बेलामा
उ कहिल्यै नउठने गरी निदाईदियो ।......
(सर्वप्रथम ‘राष्ट्रपुकार’ साप्ताहिकमा २०२८ चैत्र १४ गते सोमबार प्रकाशित)

आफ्नो ४२ वटा प्रसिद्ध कविताको संग्रह ‘घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे’ प्रकाशित भएकै समकालीन (२०२६ साल) स्थितिमा साहित्यकार उत्तम कुँवरलाई ‘स्रष्टा र साहित्य’ का लागि अन्तरवार्ता दिँदा कवि भूपि शेरचनले यो भनाई व्यक्त गरेका थिए ‘म दुइटा ‘क’ बाट पीडित छु । एउटा कविता र अर्को कम्युनिस्ट।’

भूपीजीको जीवनका करिब अन्त्यतिर एक साँझ उहाँलाई भेट्न निवास (नारायणचौर) गइयो । अक्सिजनको पाइप लगाइएका र अनेकौँ औषधी छेउमा राखिएको अवस्थामा कोठाभित्र पस्दै अभिवादनपछि मैले उहाँको स्वास्थ्यस्थितिबारे सोधेको थिएँ, ‘कविज्यू अहिले कस्तो छ ?’ छटपटीजस्तो कहिले सुत्दै कहिले बस्दै गर्नुभएका उहाँले जवाफ दिनुभयो, “को कवि ? म त मरिसकेको छु । औषधीहरूमात्र बाँचेका छन् ।” साथैमा हुनुभएकी म्याडमसँग एकछिन कुराकानी भयो र म हिँडेँ ।

०३५ सालतिर प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा भेट भइरहने, गएपछि सँधै ‘चिया पिएर जानुहोस्’ भन्ने भूपीजीसँग मेरो अन्तिम संवाद त्यही दिनको थियो । उहाँको बारेमा विगत पत्रकारिताको क्रममा यथेष्ट कलम चलाउने मौका मिलेको थियो ।

कवि भूपिको जन्म, १२ पुस १९९२ सालमा टुकुचे हिमालको फेदीमा अवस्थित टुकुचे गाउँ (धवलागिरि अञ्चलको, मुस्ताङ जिल्ला) मा भएको हो । त्यो जमानाका प्रतिष्ठित व्यक्ति सुब्बा हितमान शेरचन र पदमकुमारी शेरचनका कान्छा छोरा, उनको खास नाम भूपेन्द्रमान शेरचन हो ।

आज पुस १२ गते उनको जन्मजयन्ती हो । हार्दिक श्रद्धाञ्जली !

भूपीले आफ्नै हस्ताक्षरमा लेख्न थालेको तर अधुरो आत्मसंस्मरण 'टुकुचेबाट टुकुचासम्म' को एक अंश 

Atmasamaran.jpg

यो हल्लै हल्लाको देश हो
(भूपीको कविता)
---------
कानमा इयरफोन लगाउनुपर्ने बहिराहरू
जहाँ संगीतका प्रतियोगिताका जज हुन्छन्
र, जहाँ आत्मामा पत्थर परेकाहरू
काव्यका निर्णायक मानिन्छन्,
काठका खुट्टाहरू जहाँ रेसमा विजेता हुन्छन्
र जहाँ प्लास्टर गरिएका हातहरूमा
सुरक्षाको संगीन थमाइन्छ,
जहाँ बाटो र अट्टालिकाहरूका ढोकाअगाडि
डोकोका डोको,
खर्पनका खर्पन,
ट्रकका ट्रक आत्माका मण्डी सजाइन्छ,
स्टाक एक्सचेन्जका सेयरजस्तै
आत्मा क्रय-विक्रय गर्न सक्नेहरू
जहाँ नेता हुन्छन्
र जहाँ निधारभरि कर्कट पाताजस्तै
चाउरी परिसकेकाहरू
तन्नेरीहरूका अगुवा हुन्छ
जहाँ जतिसुकै व्यभिचारीको पनि
इज्जतको ‘वास एन वियर क्रिज’ कहिल्यै बिग्रन्न,
जहाँ जतिसुकै/पाप गरेको वेश्याको पनि
अनुहारको टेरेलिनको छाला कहिल्यै खुम्चिन्न,
जहाँ कृषि-मेलाहरूमा
दोब्बर उब्जनी हुने बीउहरूको प्रदर्शनी गरिन्छ
र जहाँ खडेरी र अनिकालका सम्चारले भरिन्छ,
जहाँ वागमती र विष्णुमतीका साटोमा
अब बियर र हि्वस्की बग्दछन्,
र जहाँ अब पशुपतिनाथ र स्वयम्भूनाथका मन्दिरको उपयोग
तिनका प्रसाद खानमा कम
र तिनका पछाडिका वनहरूमा
आडम इभको ‘वर्जित फल’ खानमा बर्ता गरिन्छ,
जहाँ चिनीको कारखानाले
चिनी होइन, रक्सी मात्र बनाउँछ
र जहाँका स्वदेशको पीरले बहुलाएको कविले
विदेशी अस्पतालको शरण पर्नुपर्दछ,
र जहाँ गाइडले टुरिस्टलाई
नेपालको विदेशलाई देन सम्झाउँछ
र बिदाको बेलामा उससित उसको
विदेशी क्यामेराको देन माग्दछ,
जहाँ तन्नेरीहरू
किल्ला काँगडा र नालापानीको गीत गाउँदै
अब कवाज खेल्छन्
टाई र कोटको कलरमा खुकुरी भिरेर
यो देशमा मलाई भन्न कर लाग्छ
आफ्नो मुटु चिरेर
कि ए मेरा देशवासीहरू हो
ए मेरा देशका राष्ट्र-कविहरू हो
ए मेरा देशका सम्माननीय नेताहरू हो
भन्न मन लाग्छ भने भन मलाई
स्वदेशनिन्दक वा घृणाचिन्तक
तर यो देश तिम्रो जत्तिकै मेरो पनि हो
अंशैबण्डा गर्ने हो भने पनि यो देशका एक करोड
टुक्राहरूमध्ये एउटा टुक्रामाथि
मेरो पनि छाप्रो हुनेछ
र यो देशका असंख्य बगरहरूमध्ये एउटा बगरमाथि
मेरो पनि चिता हुनेछ
यही भावनाले मलाई यो भन्न बाध्य गराउँछ र
आँट आउँछ यो भन्न
कि ‘यो हल्लै हल्लाको देश हो’
खनेर हेर्ने हो भने यहाँका प्रत्येक घरहरूका जगमा
त्यहाँ फगत हल्लै हल्ला थुपि्रएको पाइनेछ ।
त्यसैले यो हल्लै हल्लाको देश हो
यो हल्लामाथि उभिएको देश हो
यो हल्लै हल्लामाथि उठेको देश हो
यो हल्लै हल्लाको देश हो ।