कोभिड १९ ले विश्वलाई नै प्रविधिको प्रयोगतर्फ उन्मुख गराएको छ । महामारीका बीचमा मानिसहरुको दैनिकीलाई सहज तुल्याउन विभिन्न खाले प्रविधिहरु प्रयोगमा आए । भौतिक रुपमा उपस्थित भएर गरिने बैठक, छलफल, सभा जस्ता कार्यक्रम अनलाइनका माध्यमबाट गरिए । त्यसैगरी किताबकलम बोकेर विद्यालय जाने विद्यार्थी पनि अनलाइकामाध्यमबाट घरमै बसेर लेखपढ गर्न थाले । यस बीचमा प्रविधिको प्रयोग व्यापक बन्यो । हरेक क्षेत्रले प्रविधिलाई नअँगाली धरै पाएनन् । वित्तीय क्षेत्रमा त झन् यसको उपयोग अवश्यम्भावी बन्यो । बैंक तथा वित्तीय संस्थाका ग्राहक र सहकारीका सदस्यले पनि प्रविधिको प्रयोग गर्नैपर्ने बाध्यता बन्यो । कुनै समय ढड्डा पल्टाएर चारखातामा सीमित रहेको सहकारी क्षेत्रले यसबीचमा थुप्रै प्रविधिलाई आत्मसात गर्यो । हामीले सहकारीमा प्रविधिको प्रयोग: अवसर र चुनौतिका विषयलाई निरन्तर रुपमा समेट्दै जाने प्रयास गरेका छौं यसै क्रममा चाबहिलको चुच्चेपाटीमा रहेको शुभप्रवा साकोसका प्रमुख कार्यकारी निर्देशक फडिन्द्र कुमार खड्कासँग संस्थाले सञ्चालनमा ल्याएको प्रविधि र यसको प्रयोग सदस्यहरुले कसरी गरिरहेका छन् भन्ने विषयमा संक्षिप्त कुराकानी गरेका छौं ।
शुभप्रवा सेभिङले के–कस्ता प्रविधि प्रयोगमा ल्याएको छ ?
अहिले विज्ञान र प्रविधिले चमत्कार गरेको युग हो । सहकारीहरुले पनि प्रविधिमैत्री सेवा सञ्चालन गर्नुको विकल्प छैन । सबै क्षेत्र प्रविधि मैत्री बन्दै गएको अवस्थामा सहकारीले दिने सेवा पनि प्रविधिमैत्री बनाउँदै जाँदा सदस्यहरुको आकर्षण सहकारी संस्थाप्रति बढ्छ । बैंकहरुले दिने एटिएम, क्युआरकोड, मोबाइल बैंकिङ जस्ता सेवा हामीले पनि सदस्यहरुलाई प्रदान गर्दै आएका छौं । देशभरका जुनसुकै एटिएमबाट कुनै पनि अतिरिक्त शुल्क नतिरी सदस्यहरुले रकम झिक्न सक्छन् । प्रविधिले जीवनशैलीलाई सजिलो बनाएकाले हामीहरु पनि प्रविधिमैत्री बन्दै गएका छौं ।
एटिएम, क्युआरकोड, मोबाइल बैंकिङ जस्ता सेवा दिएको बताउनुभयो, सदस्यले कुन प्रविधि बढि रुचाएका छन् ?
सबैभन्दा सजिलो र बढि प्रयोग मोबाइल बैंकिङको भएको छ । शुभप्रवाले आफ्नै मोबाइल बैंकिङ एप प्रयोगमा ल्याएको छ । यसको प्रयोगबाट कुनैपनि बैंकमा रकम पठाउन र बैंकबाट सहकारीमा पैसा जम्मा गर्न सकिन्छ । त्यसैगरी शेयरमार्केट, फ्लाइट बुकिङ, रिचार्ज सेवा र सबै प्रकारका युटिलिटी पेमेन्ट गर्न घरमा नै बसी गर्न सकिन्छ । खातामा पैसा छ भने कारोबार गर्न संस्थासम्म धाइरहनु पर्दैन । घरबाटै मोबाइलका माध्यमबाट सबैखाले आर्थिक कारोबार गर्न सकिन्छ । यी सबै हिसाबले सदस्यहरुले मोबाइल बैंकिङलाई बढि रुचाएका छन् । बैंकहरुले ठूलो आइटी टिम बनाएर काम गरिराखेका छन् । सहकारी संस्थामा भने त्यो हुन सकेको छैन । हामीले सदस्यको घरदैलोमा नै गएर पनि मोबाइल बैंकिङ प्रयोगका बारेमा सिकाउँछौं ।
संस्थामा आवद्ध कति सदस्यले डिजिटल प्रविधिको प्रयोग गर्दै आएका छन् ?
संस्थामा १२ हजारको हाराहारीमा सदस्य छन् । त्यसमध्ये ३ हजार सदस्यले मोबाइल बैंकिङ सेवा प्रयोग गरिरहेका छन् । कुल सदस्यमध्ये झण्डै २० प्रतिशत सदस्य डिजिटल प्रविधिमा जोडिएका छन् । यो बढ्दो क्रममा छ ।
सहकारीमा प्रविधि प्रयोगमा ल्याउन के कस्ता समस्या छन् ?
बैंकहरुले ठूलो म्यानपावर र बजेट छुट्याएर प्रविधि सञ्चालनमा ल्याएका छन् । तर सहकारीहरुको कारोबार त्यति ठूलो हुँदैन । बढिमा पाँच छ अर्बका सहकारी बजारमा छन् । बैंकहरुले खर्बौंको कारोबार गर्ने हुनाले त्यहि अनुसारको जनशक्ति र प्रविधि प्रयोगमा ल्याएका छन् । हामी सहकारीकर्मीले पनि एकलभन्दा पनि सामुहिक रुपमा चुनौति र सम्भावनाका विषयमा छलफल गरेर अगाडि बढ्न सक्दा अझ राम्रो हुन्छ । कतिपटक ह्याकरहरुले सिस्टम ह्याक गर्ने खतरा रहन्छ । प्रविधिमा गइयो तर सुरक्षाको विषयमा ध्यान पुर्याउन सकिएन भने भोलिका दिनमा ठूलो दुर्घटना पनि घट्न सक्छ । हामीले सिस्टम ह्याक हुन नसकोस भनेर हिमालयन बैंकसँगको सहकार्यमा विशेष सुरक्षा व्यवस्था मिलाएका छौं । यसले संस्थाको कारोबारलाई सुरक्षित राख्न सहयोग पुगेको छ ।
प्रविधिको कुरा गर्दा सहकारीको आफ्नै प्रविधि प्रयोगमा ल्याउन सके राम्रो हुन्थ्यो होला नि ? कहिलेसम्म बैंक तथा वालेट कम्पनीसँग भरपर्ने ?
तपाईंले उठाउनुभएको विषय यथोचित हो । प्रविधिमा सहकारीहरु पनि धेरै अगाडि बढिसकेका छन् । हामीले हिमालयन बैंकसँग सहकार्य गुर्नको साटो सहकारी बैंक, नेफ्स्कुनसँग सहकार्य गर्न पाएको भए राम्रो हुन्थ्यो । यो विषयमा सहकारी बैंक र नेफ्स्कुनले सोच्नु पर्छ । सहकारीकर्मी र नियामक निकायसँग सहकार्य गर्दैै हाम्रा छाता संगठनहरुले आफ्नै प्रविधि प्रयोग अगाडि बढाउनुपर्छ । एकैपटक हामी आफैंले मात्र गर्न सक्दैनौं । विस्तारै त्यसतर्फ आत्मनिर्भर बन्दै जानुपर्छ । सहकारीमा प्रविधिको प्रयोग चुनौति र अवसर दुवै छ । कुनै समय एटिएम मेशिन राख्न पाउँदा गर्वको विषय हुन्थ्यो । मानिसहरुले आफुलाई जहाँ पायक पर्छ त्यहाँबाट पैसा झिकेर कारोबार गर्थे । अहिले त एटिएम प्रयोग गर्ने कुरा नै पुरानो युगजस्तो भइसक्यो । अहिले नगदबिना नै कारोबार गर्न सकिन्छ । कुनै सपिङ मलमा सामान किन्न जाँदा क्युआर कोड र मोबाइल बैंकिङबाट रकम ट्रान्सफर गर्न मिल्छ । अब एटिएम भन्दा क्युआर कोड र मोबाइल बैंकिङबाट कारोबार गर्न उपयुक्त हुन्छ । भिजिबल क्यास आवश्यक हुन छाड्यो । जुनसुकै ठाउँमा गएपनि एटिएम बिना नै अन्य प्रविधिको प्रयोग गरेर रकम ट्रान्सफर गर्न मिल्छ । सहकारी सर्वसाधारणको तल्लो तहसम्म वित्तीय सेवा दिने संस्था हुन् । क्युआर पेमेन्ट, इसेवा र फोनपे जस्ता संस्थासँग सहकार्य गरेर तल्लो तहका जनतासम्म यो सेवा पुर्याउने हो भने वित्तीय सेवाका लागि सहकारी पनि भरपर्दो माध्यम बन्न सक्छ । र मुलुकको समग्र अर्थतन्त्र पनि डिजिटाइज भएर जान्छ ।
