अल्बर्ट आइन्स्टाइन पछिका सबभन्दा विश्व प्रसिद्ध बेलायती बैज्ञानिक ‘विज्ञानका दूत’ भनी पश्चिमा जगतमा लोकप्रिय स्टेफेन हकिङ्गका अनौठा विशेषताहरू

विश्व प्रसिद्ध प्राचीन वैज्ञानिक ग्यालिलियो ग्यालिलीको मृत्यु (८ जनबरी १६४२) को तीनशयौँ वार्षिक स्मृतिका दिन यिनी जन्मे (८ जनबरी १९४२) र अर्का प्रसिद्ध वैज्ञानिक आइन्स्टाइनको जन्म (१४ मार्च १८७९) कै दिन यिनको निधन भयो (१४ मार्च २०१८) ।
२१ वर्षको उमेरभन्दा अघि यिनी शारीरिक रुपमा तन्दुरुस्त भएपनि २१ वर्षमा मोटर न्युरोन नामक सम्पूर्ण शरीर शिथिल हुने दुर्लभ रोग लाग्यो । डाक्टरले यिनलाई २ वा ३ वर्षमात्र बाँच्ने निष्कर्ष दिएका थिए । तर यिनी महारोग लागेको ५५ वर्षसम्म ह्विल चेयरमै बाँचे ।
यिनी रसिला र ठट्यौलो मिजासका थिए ।
यिनको भौतिक शरीर कष्टपूर्ण थियो, तर कष्टमय अवस्थामै यिनले दुई बिहे (१९६५ र १९९५मा) गरे र तीन छोराछोरी (लुसी, रोबर्ट र टिम) का बाबु बने । पछिल्लो बिहे एक नर्ससँग भयो जसका पति डेभिडले नै उनलाई बोल्न सहज बनाइदिने विद्युतीय ध्वनी सिन्थेसाइजरको डिजाइन गरिदिएका थिए ।
उनले १५ वटा विज्ञान विषयक पुस्तक दिए । १९८८ मा प्रकाशित उनको प्रसिद्ध पुस्तक ‘समयको संक्षीप्त इतिहास’ (A Short History of Time : तल्लो फोटो) आजसम्म करिव ३ करोड प्रतिभन्दा बढी बिक्री भएर प्रकाशित भएको २३७ दिनमै सर्वाधिक बिक्री भएको पुस्तक (Best seller book) बनेको छ ।
क्याम्ब्रिज, बेलायतस्थित आफ्नै घरमा हकिङ को ७६ वर्ष उमेरमा १४ मार्च, २०१८ मा निधन भयो ।

३० वर्ष अगाडि, स्टीफन हकिङले २०२५ को संसारको भविष्यवाणी गरेका थिए... र उनका दर्शनहरू आश्चर्यजनक रूपमा सही थिए
मे १८, २०२५
के स्टीफन हकिङसँग साँच्चै भविष्यको भविष्यवाणी गर्ने क्षमता थियो, वा २०२५ को लागि उनका भविष्यवाणीहरू असाधारण वैज्ञानिक अन्तर्ज्ञानको परिणाम मात्र हुन्? दर्शन र वास्तविकता बीचको भविष्यमा डुब्नुहोस्।
के तपाईंले कहिल्यै भविष्यको व्याख्या गर्ने, प्रत्येक मोड प्रस्तुत हुनुभन्दा पहिले नै अनुमान गर्ने सपना देख्नुभएको छ? प्रसिद्ध भौतिकशास्त्री स्टीफन हकिङलाई यो आकर्षक क्षमतामा पकड भएको जस्तो देखिन्थ्यो। २०२५ को लागि उनका भविष्यवाणीहरूले जिज्ञासा र शंका दुवै जगाउँछन्। के यो वैज्ञानिक प्रतिभाको प्रतिबिम्ब थियो वा केवल संयोग? त्यस्तो ब्रह्माण्डमा प्रवेश गर्नुहोस् जहाँ दर्शन र वास्तविकता बीचको सीमा पातलो हुँदै जान्छ।
एक कालातीत दूरदर्शी: स्टीफन हकिङ र उनका अविश्वसनीय भविष्यवाणीहरू
प्रसिद्ध खगोलभौतिकशास्त्री र पौराणिक "अ ब्रिफ हिस्ट्री अफ टाइम" का लेखक स्टीफन हकिङले भविष्यमा आफ्ना प्रतिबिम्बहरूसँग मोहित हुन कहिल्यै छोडेका छैनन्। १९९५ मा, उनले २०२५ को संसारको कल्पना गर्ने साहस गरे, जुन समयमा प्राविधिक र वैज्ञानिक प्रगति सीमित देखिन्थ्यो। उनका विचारहरू साहसी, काल्पनिक पनि देखिन्थे, तर अब तिनीहरू आफ्नो दूरदर्शी प्रतिभा प्रदर्शन गर्दै भयानक रूपमा सटीक साबित हुन्छन्।
जब हकिङले ताराहरूलाई हेरेका थिए: अन्तरिक्ष अन्वेषणमा उनका भविष्यवाणीहरू: उनले २१ औं शताब्दीमा अन्तरिक्ष अन्वेषणले ठूलो मोड लिने अनुमान गरेका थिए। उनले यस क्षेत्रमा निजी कम्पनीहरूको उदयको भविष्यवाणी गरेका थिए। आज, स्पेसएक्स र ब्लू ओरिजिन जस्ता खेलाडीहरूले अन्तरिक्ष उद्योगमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याएका छन्, जसले गर्दा पहिले सरकारहरूको लागि आरक्षित परियोजनाहरू पहुँचयोग्य बनेका छन्। यी परियोजनाहरू मध्ये, सानाग्रह स्रोतहरूको दोहन, जसलाई उनले नयाँ आर्थिक सीमाको रूपमा उल्लेख गरेका थिए, अब प्लानेटरी रिसोर्सेस जस्ता कम्पनीहरूले अध्ययन गरिरहेका छन्।
वैज्ञानिकले एउटा समस्यालाई पनि हाइलाइट गरे जुन हामीले प्रायः उपेक्षा गरिरहेका थियौं : अन्तरिक्ष भग्नावशेष। आजसम्म, पृथ्वीको कक्षमा १० करोडभन्दा बढी भग्नावशेषका टुक्रा तैरिरहेका छन्, जसले उपग्रहहरू र अन्तरिक्ष अभियानहरूलाई जटिल बनाउँछन् । सफा उपग्रह वा स्वचालित जाल जस्ता पहलहरूले यो समस्याको समाधान गर्न सक्छन्, तर समस्या लरतरो छैन। भविष्यको यो खतरा पहिचान गर्न हकिङ सही थिए, जुन अहिले पहिलेभन्दा बढी महत्वपूर्ण हुनआएको छ।
.
डिजिटल क्रान्तिको सामनामा हकिङको प्रतिभा
आफ्नो भविष्यवाणीमा, हकिङले २०२५ मा डिजिटल प्रविधिद्वारा रूपान्तरित संसार देखे, "विश्वव्यापी इन्टरनेट" को कारणले विश्वव्यापी अन्तरसम्बन्धको साथ। यो दृष्टिकोण लगभग भविष्यसूचक देखिन्छ: २०२५ मा, स्मार्टफोन, जडान गरिएका उपकरणहरू र अनलाइन प्लेटफर्महरूले हाम्रो जीवनमा प्रभुत्व जमाउँछन्। त्योभन्दा अझमा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (artificial inteligence, AI), जुन उनले भविष्यको स्तम्भको रूपमा देखेका थिए, ले चिकित्सादेखि शिक्षादेखि मनोरञ्जनसम्म सम्पूर्ण क्षेत्रहरूलाई विघटन गरेको छ।
यद्यपि, हकिङ प्राविधिक उत्साहबाट अन्धो थिएनन्। उनले अनियमित एआईको खतराहरूको बारेमा चेतावनी दिए, जुन मानव मनसायलाई पार गर्न सक्छ। यो चेतावनी पहिलेभन्दा बढी सान्दर्भिक छ, एक समयमा जब जटिल प्रणालीहरू, जेनेरेटिभ एआईहरू, तिनीहरूको सामाजिक प्रभाव र नियन्त्रणको बारेमा नैतिक प्रश्नहरू उठाउँछन्। प्राविधिक आशावाद र आलोचनात्मक सतर्कता बीचको यो दोहोरो दृष्टिकोणले उनको प्रतिबिम्बको गहिराइलाई चित्रण गर्दछ।
रोबोटहरू जताततै, तर अपेक्षा गर्न सीमाहरू
उनले दैनिक जीवनको कल्पना गरे जहाँ रोबोटहरूले हाम्रो जीवनमा मियोको भूमिका खेल्नेछन्। यी मध्ये केही परिदृश्यहरू सत्य साबित भएका छन्, जस्तै शल्यक्रिया शुद्धताका साथ सञ्चालन हुने मेडिकल रोबोटहरू वा घरेलु रोबोटहरूले घरेलु कामहरू सरल बनाउने, अरू पनि अझ आशाजनक छन्। जस्तो, सवारी साधनहरू मानव चालकबाट मुक्त भएर चल्नेछन् ।
उनले जादुगरी प्रगतिको पनि कल्पना गरे, जस्तै मानव शरीरमा एकीकृत प्राविधिक चिप्सले हाम्रो क्षमता बढाउन वा प्रकाशको गतिको नजिकको गतिमा अन्तरिक्ष यात्रा। यी प्रविधिहरू प्रयोगशालाहरूमा अन्वेषण गरिए पनि, अझै पनि वास्तविकता र व्यावहारिक बन्नबाट दूर नै छन्। तर रोबोटिक्स र एआईमा भएको प्रगतिले के देखाउँछ भने विचारहरू जति टाढा देखिन्छन् त्यति टाढा नहुन सक्छन्।
भविष्यवादी दूरदर्शी खगोल भौतिकशास्त्री हकिङले आफ्नो वैज्ञानिक काम मार्फत मात्र होइन, संसारको रूपान्तरणको कल्पना गर्ने आफ्नो अद्वितीय क्षमता मार्फत पनि इतिहासमा आफ्नो छाप छोडेका छन्। २०२५ को लागि उनका भविष्यवाणीहरू, ठोस उपलब्धिहरू र अधूरा सपनाहरू बीच, वैज्ञानिक र सामाजिक गतिशीलताको गहिरो समझ दर्शाउँछन्। उनले अनुसन्धानकर्ताहरू, इन्जिनियरहरू र स्वप्नद्रष्टाहरूलाई प्रेरित गर्ने विरासत छोडेका छन्। उनको अन्तर्ज्ञान, वैज्ञानिक कठोरताका साथ, भविष्यका चुनौती र अवसरलाई सदुपयोग गर्ने कल्पना आधार बनेको छ।