डा. सन् यात–सेन (१८६६–१९२५) आधुनिक चीनका जनक, १९१२ मा छिन राजतन्त्रको अन्त्य गरी गणतन्त्रवादी चीनका संस्थापक, जनबादी चीनका वर्तमान दिनमा पनि ‘राष्ट्रपिता’ सम्मान पाएका क्रान्तिकारी, दार्शनिक, लेखक चिकित्सक हुनुहुन्छ ।
चीनमा राष्ट्रियता, जनतन्त्र र न्यायपूर्ण समाजको स्थापनाका लागि क्रान्तिको आयोजना गर्ने, यसका लागि क्वोमिन्ताङ् पार्टी स्थापना गर्ने डा. सन का विचार र बीपी कोइरालाका विचार मिल्दाजुल्दा छन् । श्रीमती सनको भूमिका पनि प्रभावशाली थियो ।
१९१४ मा चीनको एउटा सानो पार्टी ‘क्वोमिन्ताङ्’ (‘चीनको राष्ट्रवादी पार्टी’ भन्ने अर्थ लाग्ने) को नाम लिएर विशाल पार्टीको स्थापना गर्नुभयो । चीन र ताईवान दुवैतिर डा. सन को ठूलो सम्मान छ ।
१९४५ सम्म चीनमा हावी रहेको जापानी शासकीय अत्याचारको अन्त्य गरी चीनलाई स्वाधिन बनाउन क्वोमिन्ताङ पार्टीको निर्णायक भूमिका रहेको थियो । १९२५ मा डा. सनको निधनपछि क्वोमिन्ताङको नेतृत्व पाएका उहाँका साडुभाई चियाङ काई-शेकको परिवारवादी र प्रतिक्रियावादी तौरतरिकाबाट चिढिएका किसान, साना कम्युनिस्ट पार्टीहरु क्वोमिन्ताङ परित्याग गर्ने क्रम बढ्दै गयो । डा. सनको असामयिक निधन क्वोमिन्ताङको अपूरणीय क्षति सावित भयो ।
तैपनि क्वोमिन्ताङ चीनको ठूलोे पार्टी थियो । तर चाङ काइ सेक नेतृत्वको क्वोमिन्ताङ मा भ्रष्टाचार भयानक रुपले फैलियो । क्वोमिन्ताङ का सैनिक अधिकारीहरू सेनाको ग्यारिजनबाट कम्युनिस्ट सेना ('जनमुक्ति सेना') लाई आफ्ना हतियार पनि बेच्न थाले । तत्कालीन शक्तिशाली जापानीहरूलाई चीनबाट धपाउन सक्षम क्वोमिन्ताङ, आफैंभित्रको भ्रष्टाचार र बढ्दो बेथितिले गर्दा स्खलित र कमजोर भएर गयो ।
माओको नेतृत्वमा कम्युनिस्ट पार्टीको रणनीतिक शक्ति र आमजनतामा बढ्दै गएपछि आखिर क्वोमिन्ताङ ४ लाख सेनासहित मूख्यभूमि छोडेर ताईवानमा पलायन भयो ।
यसैवीच, 'लेनिनलाई गोली हानिएको ३० अगस्टको त्यो दिन लेनिनको देहावसन हुँदा डा. सनयात सेनको मार्मिक सन्देश' उल्लेख गर्दै नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका नेता लोकनारायण सुवेदी आफ्नो फेसबुक वालमा लेख्नुहुन्छ-
'त्यतिबेला लेनिनको श्रद्धाञ्जली सभालाई सम्बोधन गर्दै ततकालीन चिनियाँ प्रधानमन्त्री, कोआ-मिन्ताङ्ग पार्टी नेता डा. सन यात सेनले भनेका थिए- "विश्व इतिहासमा हजारौं नेता तथा बुद्धिजीविहरू आए जसले चलाखी शब्दमा बोले तर ती सबै शब्दमा मात्र सीमित रहे । तर तपाईंं लेनिन, त्यसको अपवाद हुनुहुन्थ्यो । तपाईंंले बोल्नु मात्र भएन, हामीलाई सिकाउनु मात्र भएन बरु आफ्नो शब्दलाई काममा रूपान्तरण पनि गर्नुभयो । तपाईंले नयाँ देश बनाउनुभयो । तपाईंले हामीलाई संयुक्त संघर्षको बाटो देखाउनुभयो । तपाईं त्यस्तो महान् व्यक्तित्व हुनुहुन्थ्यो जो शताब्दीयौंसम्म शोषित पीडितको स्मरणमा जीवित रहिरहनुहुनेछ ।"'