पाँचखाल नगरपालिकामा रहेको स्वेच्छा बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाले सदस्यहरुको आर्थिक तथा सामाजिक रुपान्तरणमा उल्लेख भूमिका खेल्दै आएको छ । सहकारी मूल्य, मान्यता र सिद्धान्त अनुसार सञ्चालित उक्त संंस्थाले सदस्यहरुको हितलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर वित्तीय कारोबार गर्दै आएको छ । जसकारण संस्थाप्रति सदस्यको विश्वास कायम रहेको छ भने वित्तीय कारोबारमा समेत वृद्धि हुँदै गएको छ । संस्थाले सदस्यहरुलाई आत्मनिर्भर बनाउने उदेश्यले ससानो व्यापार व्यवसाय र कृषि क्षेत्रमा ऋण लगानी गर्दै आएको व्यवस्थापक सन्तोष नापितले बताए । वित्तीय मन्दीकाबीचमा पनि संस्थाले ऋण लगानी र असुलीलाई प्रभावकारी रुपमा आगाडि बढाएर खराब कर्जा १ प्रतिशत भन्दा तल रहेको उनको भनाई छ । वित्तीय संकटका कारण मुलुकमा आएको आर्थिक मन्दीका वावजुद पनि संस्थाले ऋण असुली गर्न सकेका कारण सदस्यहरुलाई १४ प्रतिशत लाभांश दिन सकेको उनले जनाए । आगामी ३ बर्ष भित्र संस्थाको कार्यक्षेत्र भित्र बसोबास गर्ने व्यक्तिहरुलाई सदस्य बनाउने लक्ष्य रहेको उनले बताए । संस्थाको समग्र अवस्था, सदस्यलाई दिने सेवा सुविधा र सहकारी क्षेत्रका विषयमा व्यवस्थापक नापितसँग गरिएको कुराकानीः
-------------
स्वेच्छा बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाले सदस्यहरुलाई के कस्ता सेवा प्रदान गर्दै आएको छ ?
संस्थाप्रति सदस्यहरुको पूर्ण विश्वास रहेको छ । सदस्यहरुले संस्थालाई विश्वास गरेर नियमित रुपमा बचत तथा ऋणको कारोबार गर्दै आएका छन् । हामीले सदस्यहरुलाई सहज रुपमा वित्तीय सेवा दिन प्रविधिको प्रयोगलाई पनि अगाडि बढाएका छौं । सदस्यहरुले गरेको कारोबार हेर्नको लागि र नियमित रुपमा गरिएको बचत रुजु गर्न मिल्ने गरी मोबाईल बैकिङ र एसएमएस सेवा सुविधा सञ्चालनमा ल्याएका छौं ।
सदस्यहरुले आफ्नो खाताबाट एक हजार भन्दा बढी रकम झिक्नु भयो भने तुरुन्तै सदस्यको मोबाइलमा म्यासेज जान्छ । सदस्यहरुले रकम राखेको र झिकेको जानकारी दुई मिनेट भित्र नै पुग्छ । त्यसैगरी सदस्यहरुले बचत फिर्ता माग्नु भयो भने पाँचखाल नगरपालिका भित्रका सदस्यहरुलाई ५ मिनेटमा नै बचत फिर्ता पुर्याउने सुविधा ल्याएका छौं । दुई किलोमिटर भित्र ५ मिनेट र त्यस भन्दा टाढाका सदस्यहरुको हकमा समय अनुमान गरेर जानकारी दिन्छौं । सदस्यहरु बचत फिर्ता लिनको लागि कार्यालयसम्म आइराख्नु पर्दैन । सदस्यहरुले डिजिटल प्रविधिमार्फत् जुनसुकै प्रयोजनका लागि भुक्तानी गर्न सक्नुहुन्छ । अक्सपान इन्टरप्राइजेजसँगको सहकार्यमा हामीले डिजिटल भुक्तानी सुविधा सञ्चालनमा ल्याएका हौं ।
त्यसैगरी कुमारी बैंककोसँगको आवद्धता र मोफिनसँगको सहकार्यमा अनलाईन पेमेन्टको सेटलमेन्ट गर्दै आएका छौं । संस्था शेयर सदस्यहरुको भएकाले कुनै पनि शुल्क नलिइकन सदस्यहरुलाई यो सेवा दिँदै आएको छ । अहिले वित्तीय क्षेत्रमा क्युआर कोडको प्रचलन निकै बढेर गएको छ । सदस्यहरुलाई क्युआर कोड वितरण गरी भुक्तानी प्राप्त गर्न सक्ने सुविधा पनि दिएका छौं । अहिलेसम्म अनलाईन सेवामा १ सय १० जना र एसएमएस सेवामा २ सय जना सदस्य जोडिएका छन् । क्रमशः सदस्यहरुलाई प्रविधिमा जोड्दै लाने योजना बनाएका छौं । प्रविधि प्रयोगका विषयमा पनि सदस्यहरुलाई मोफिन कम्पनीका प्रतिनिधिहरुले सिकाउनु भएको छ ।
पछिल्लो समय संस्थाको समग्र वित्तीय अवस्था के छ ? बचत संकलन र ऋण लगानीमा वृद्धि हुँदै गएको छ त ?
संस्थाको लक्ष्य अनुसार वित्तीय कारोबारमा वृद्धि हुँदै गएको छ । त्यसैगरी सदस्यहरुको विश्वास जित्न विभिन्न नयाँनयाँ सुविधाहरु थप गर्दै गएका छौं । यसले गर्दा संस्थाको बचत संकलन र ऋण लगानीमा क्रमशः वृद्धि हुँदै गएको छ । संस्थामा १ हजार ३ सदस्य आवद्ध रहेका छन् भने २१ करोड कुल सम्पत्ति पुगेको छ । संस्थाको शेयर पुँजी १ करोड ४५ लाख र जगेडा तथा अन्य कोषमा २१ लाख माथि रहेको छ । संस्थामा तरलता वृद्धि भएर गएको छ भने त्यसको तुलनामा बजारमा ऋणको माग कम छ । पछिल्लो समय धेरै सहकारीले सदस्यको बचत अपचलन गरेर भागेका छन् । यसले गर्दा स्थानीय व्यक्तिहरुले सञ्चालन गरेको संस्थाप्रति सदस्यहरुको विश्वास बढेर गएको छ । सदस्यहरुले विगतको जस्तो अन्धाधुन्द जुनसुकै सहकारीमा बचत गर्दैन । संस्था छनोट गर्ने र बुझेर मात्र कारोबार गर्ने प्रचलन बढेर गएको छ । यसले गर्दा संस्थामा तरलता बढेको हो ।
कृषि, पशुपालन, पर्यटन र स–साना व्यवसायमा संस्थाको लगानी कस्तो रहेको छ ?
पाँचखालको नारा नै ‘पाँचखाल नगर कृषि शहर’ भन्ने रहेको छ । त्यसै अनुरुप हामी पनि चल्ने हो । हामीले पनि कृषि र ससाना व्यापार व्यवसायमा ऋण लगानी गर्दै आएका छौं । कृषिमा गरेको लगानी दुई ÷तीन महिना भित्र नै फिर्ता आउँछ । हामीले कृषि र व्यापार व्यवसायमा ऋण लगानी गरेकाले छिटो छिटो ऋणको साँवा व्याज फिर्ता आउने भएकाले तरलता अभाव नभएको हो । दैनिक रुपमा सदस्यहरुको व्यापार भइराखेको हुन्छ । त्यसैबाट सदस्यहरुले ऋणको किस्ता तिर्नु र बचत गरिराख्नु हुन्छ । यसले गर्दा हामीलाई तरलतामा कुनै समस्या छैन । संस्थाबाट ३ सय ८५ जना सदस्यले ऋण लिएर स्वरोजगार बनेका छन् । सदस्यहरुलाई चालु पुँजी र धितोमा ऋण लगानी गर्ने गरेको छौ । सदस्यहरुको अवस्था हेरेर १ लाखसम्म विना धितो पनि लगानी गर्छौं र राम्रो कारोबार गर्दै गएको खण्डमा २ लाखसम्म लगानी गर्छौं । धितोमा भने १२ लाखसम्म लगानी गर्ने गरेका छौं ।
सहकारीप्रति सदस्यको विश्वास घटेको गएको छ , पाँचखालको अवस्था के छ ?
केहि संस्थाले सदस्यहरुबाट संकलन गरेको पुँजीलाई सदस्यहरुमाझ परिचालन नगरी केहि सञ्चालक र कर्मचारीहरुले आफ्नो फाइदाका लागि लगानी गर्दा सहकारीमा सदस्यको विश्वास घटेको हो । सञ्चालकहरुले घर जग्गा र अनुत्पादक क्षेत्रमा लगानी गरेकाले समयमा त्यसबाट राम्रो प्रतिफल नआएपछि संस्थामा तरलता सृजना भयो र सदस्यहरुलाई बचत फिर्ता गर्न नसकेपछि संस्थाप्रति सदस्यहरुको विश्वास घटेर गयो । त्यसकारण कतिपय संस्थाहरु बन्द हुन पुगे । ‘एकका लागि सबै र सबैका लागि एक’ भन्ने सहकारीको उदेश्य अनुसार सहकारीहरुले संस्थामा संकलित पुँजीलाई सदस्यहरुको आर्थिक तथा सामाजिक उन्नतिका लागि लगानी गर्नुपर्छ । त्यो भयो भने सहकारीमा कहिल्यै समस्या आउँदैन । संस्थाको दिगोपना हेर्ने हो भने पहिला सदस्यहरुको नै उन्नतिमा सघाउनुपर्छ ।
सहकारीमार्फत् गरिबी र बेरोजगारी घटाउने तथा उत्पादन बढाई देशलाई आत्मनिर्भर बनाउने कुरा कतिको सम्भव छ ?
जोशजागँर भएका तथा पुँजी नभएका मानिसहरुलाई आर्थिक रुपमा माथि उठाउने भनेको सहकारीले नै हो । सहकारीले भन्दा बाहेक त्यो काम कसैले गर्न सक्दैन । संविधानमा नै अर्थतन्त्रका ३ खम्बा मध्ये एउटा खम्बाको रुपमा सहकारीलाई लिइएको छ । सहकारीले ग्रामीण र दुरदराजका जनतालाई समेत वित्तीय सेवा प्रदान गरी उत्पादनमा लगाउन सकेको छ भने सहज रुपमा स सानो पुँजी परिचालन गरी स्वरोजगार बनाउने काम गर्दै आएको छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाले बिना धितो एक रुपैयाँ पनि लगानी गर्दैनन् । हामीले सदस्यहरुको आनीबानी, चरित्र र परियोजना अध्ययन गरेर ससानो पुँजी बिना धितो उपलब्ध गराउँछौ । कतिपय मानिसलाई १० ÷२० हजार रुपैयाँको अभावले व्यवसाय गर्न समस्या भईराखेको हुन्छ । त्यहाँसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्था त पुग्दैपुग्दैनन् । सहकारीको लक्ष्य भनेको सानो र मध्यम व्यवसाय गर्नेहरुलाई माथि उठाउनु हो । आर्थिक तथा सामाजिक रुपमा पिछडिएका र सानो पुँजीबाट माथि आउन खोज्नेहरुको लागि सहकारी वरदान नै बनेको छ ।
सहकारी भनेका ठग हुन्न भन्ने भाष्य समाजमा निर्माण गर्न खोजियो, सहकारी त्यस्तै हुन् त ?
त्यो गलत हो । पछिल्लो समय केही सहकारीले बदमासी गरेकाले यसलाई गलत तरिकाले व्याख्या गरियो । सहकारीको परिकल्पनालाई हेर्छौं भने त्यो होइन । सहकारी सदस्यको लागि हो । सहकारीमार्फत् सदस्यको समृद्धिको आधार तयार गर्ने हो । सहकारीले गरेको राम्रो कामको भन्दा पनि नराम्रो कुराको बढी प्रचार गरियो । जसका कारण सहकारीको छवि धमिलिन पुग्यो ।
तर स्थानीयस्तरमा स्थापना भएका सहकारीले समाज र सदस्यको लागि राम्रो काम गर्दै आएका छन् । ती सहकारी संस्थामा कुनै समस्या छैन । जुन संस्था सदस्यसँग जोडिएर काम गर्छ, त्यो संस्थामा कहिले समस्या आउँदैन । सहकारीहरु वित्तीय अनुुशासनमा बसेर काम गर्नुपर्छ । त्यसका लागि संस्थासँग पनि नीतिनियम, आन्तरिक कार्यविधि र योजना हुन आवश्यक छ । व्यक्तिगत स्वार्थ त्यागेर सामुहिक हितका लागि काम गर्नुपर्छ । संस्थाले गरेको विभिन्न क्रियाकलापको माध्यमबाट समाजमा सहकारीको पहिचान बन्ने हो । ठुलो ऋण लगानी गरेर मात्रै समाजमा संस्थाको पहिचान बन्दैन । समाजका हरेक गतिविधिमा जोडिएर सामाजिक गतिविधि गर्न सकियो भने संस्थाप्रति सदस्यको विश्वास बढेर जान्छ । सहकारीमार्फत् नै हामीले दिगो विकासको लक्ष्य हासिल गर्न सक्छौं ।
संस्थाले १४ औं वार्षिक साधारण सभा सम्पन्न गरेको छ, सदस्यलाई कति प्रतिशत प्रतिफल दिन सफल भयो ?
हामीले आर्थिक मन्दीको बीचमा पनि गत बर्षको नाफाबाट सदस्यहरुलाई १४ प्रतिशत लाभांश दिन सफल भएका छौं । अहिलेको आर्थिक मन्दीले सदस्यहरुको व्यापार व्यवसायमा समेत प्रभाव परेको छ । जुन सदस्यहरुले ऋणको साँवाब्याज तिर्न सक्दैनन् ती सदस्यहरुलाई व्याज भए पनि तिर्नको लागि हामीले अनुरोध गर्यौ । नियमित रुपमा ब्याज तिर्ने सदस्यहरुलाई ब्याज र हर्जनामा केही छुट सुविधा दियौं । सदस्यहरुले नियमित रुपमा ब्याज तिरेका कारण संस्थाले राम्रो नाफा आर्जन गर्न सक्यो । जसको कारणले त्यो मात्रामा सदस्यलाई प्रतिफल दिन सफल भयौं । संस्थामा ०.७५ प्रतिशत मात्रै खराब कर्जा रहेको छ । हामीले सदस्यहरुलाई उदेश्य अनुसार ऋणको परिचालन गर्न अभिप्रेरित गर्छौं । संस्थाबाट भएको ऋण लगानीमा कुनै समस्या छैन ।
संस्थाले सदस्य राहत कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरेको छ ?
हामीले विभिन्न संघसंस्थासँग सहकार्य गरेर सदस्यहरुलाई स्वास्थ्य सुविधाहरु दिएका छौं । त्यसैगरी आर्थिक रुपमा कमजोर रहेका शेयर सदस्यका छोराछोरीको अध्ययनमा सहयोग गर्ने उदेश्यले छात्रवृत्ति प्रदान गछौं । साधारण सभाको दिनमा दुई जनालाई स्वेच्छा छात्रवृति प्रदान गर्दै आएका छौं । ज्येष्ठ सदस्यलाई आथिक सहायता प्रदान गछौं भने महिला सदस्यलाई सुत्केरी भत्ता र सदस्यहरु बिरामी परेर उपचार गर्नु परेमा स्वास्थ्य बीमा मार्फत बढीमा १० हजारसम्म आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउने गरेका छौं ।
अहिले विभिन्न रोगका कारण कतिपय सदस्यले नियमित औषधी सेवन गर्नुपर्ने अवस्था छ । उहाँहरुलाई छुट सुविधा प्रदान गर्न पाँचखाल डायग्नोसिस पोलिक्लिनिक र अन्य स्वास्थ संस्थासँग पनि सहकार्य गरेर १० प्रतिशतदेखि ४० प्रतिशतसम्म छुटको व्यवस्था गरेका छौं । संस्थाले सदस्यहरुलाई कार्ड उपलब्ध गराएको छ , त्यसैको आधारमा सदस्यहरुले छुट पाउनुहुन्छ । सदस्यहरुको उमेर अनुसार हामीले लघुबीमा गरेका छौं । यसले गर्दा संस्था र सदस्य दुबैलाई वित्तीय भार नपरोस् भन्ने हाम्रो उदेश्य हो ।
अहिले स्थानीय, प्रदेश र संघिय सरकारले सहकारीको नियमन तथा प्रवद्र्धन गर्दै आएका छन्, स्थानीय सरकारले सहकारीको प्रवर्धनमा कस्तो भूमिका खेलेको छ ?
संस्थाको कार्यक्षेत्र स्थानीय तहमा रहेको छ । स्थानीय तह मातहत सहकारी आएपछि विगतको भन्दा राम्रो अनुगमन भएको छ । स्थानीय सरकारले समयसमयमा सहकारी संस्थाहरुको नियमन तथा अनुगमन गर्नुका साथै सहकारी सम्बन्धी शिक्षा तथा तालिमको आयोजना समेत गर्दै आएको छ । त्यसैगरी जिल्ला संघ र बचत संघले पनि सदस्यसंस्थाहरुसँग अन्तरक्रिया गर्नुका साथै आवश्यक पर्ने तालिम तथा शिक्षा पनि प्रदान गर्दै आएका छन् । अनुगन पछि कुन कुन पक्षमा सुधार गर्नु पर्ने हो, त्यो विषयमा पनि जानकारी दिनुहुन्छ । यसले गर्दा संस्थामा समस्या आउनुपूर्व नै सुधार गर्ने मौका पाउने हुँदा संस्था सुदृढ भएर गएका छन् ।
संस्थाका भावी योजना के छन् ?
हामीले चालु आर्थिक बर्षमा शेयर सदस्य, बचत संकलन र ऋण लगानीमा समेत वृद्धि गरी संस्थाको वासलात बढाउने योजना बनाएका छौं । सदस्यहरुले कुन सहकारी राम्रो र कुन सहकारी नराम्रो भन्ने कुरा छुट्याउन सकेका छैनन् । जसले गर्दा सदस्यहरुले ब्याजको लोभमा परेर जुनसुकै संस्थामा बचत गर्दा उनीहरुको बचत जोखिममा परेको छ ।
हामीले सहकारी शिक्षामार्फत् सदस्यहरुलाई सहकारीको महत्वको बारेमा जानकारी दिने र असल र खराब संस्था छुट्टयाउने तरिका समेत सिकाउने योजना बनाएका छौं । सहकारीले गर्ने काम के हो र कसका लागि सहकारी आवश्यक हो भन्ने बारेमा पनि सदस्यलाई बुझाउँछौं । कार्यक्षेत्रभित्र रहेका सदस्य र गैरसदस्यलाई भेला गरेर संस्थाले दिने सेवा सुविधा र विभिन्न प्रडक्टका बारेमा जानकारी दिन्छौं । बजारमा १६/१७ प्रतिशत ब्याज दिने सहकारी पनि छन्, त्यस्ता संस्थामा विचार गरेर मात्रै बचत गर्न सचेत गराउँछौं भन्छौ । हामीले सदस्यहरुलाई बचतमा १०/११ प्रतिशत ब्याज दिन्छौ र १४ प्रतिशतमा ऋण लगानी गर्छौं । तर १६ प्रतिशत भन्दा बढी ब्याज दिने संस्था कस्ता हुन् आफैं विचार गर्नुस् भनेर हामी भन्छौं । सहकारीको राम्रो पक्ष र नराम्रा पक्षको बारेमा बताएर सदस्यहरुलाई सुसूचित गराउँछौं । संस्थाका सञ्चालक, ब्याजदर र सम्पूर्ण कुरा अध्ययन गरेर मात्र सदस्य बन्न भन्छौं ।
्
