नेपाल बचत तथा ऋण केन्द्रिय सहकारी संघ (नेफ्स्कुन) स्थापनाको ३७ वर्षमा प्रवेश गर्दैछ । २०४५ सालमा साउन ३२ गते स्थापना भएको उक्त संघले बचतऋण अभियानलाई मुलुकभर स्थापित गर्नका निम्त अग्रणी भूमिका खेलेको छ । शुरुवाती दिनमा नेफ्स्कुन  बचतऋण सहकारी अभियानललाई मुलुकभर विस्तार गर्न लागिपरेको भएपनि पछिल्लो समय संस्थाहरुलाई सुरक्षित र गुणस्तरयुक्त बनाउने क्रममा छ । यसका लागि नेफ्स्कुनले एशियाली ऋण महासंघ (अकु) सँगको साझेदारीमा एक्सेस कार्यक्रम र सरकारसँगको साझेदारीमा राष्ट्रिय स्तरको प्रोबेसन कार्यक्रमका साथै कर्ब्स, आधारशीला जस्ता स्तरिकरण कार्यक्रमहरु सञ्चालन गरिरहेको छ । त्यसका साथै संस्थाहरुलाई जोखिमलाई न्युनिकरण गरी सुरक्षित बनाउन स्थिरिकरण कोष समेत स्थापना गरेको छ । नेफ्स्कुनले छैंटौ चार वर्षे रणनीतिक योजनमार्फत् ‘स्वस्थ र सुरक्षित साकोसहरुको जवाफदेहि र एकीकृत सञ्जाल निर्माण’ लिएको अध्यक्ष चन्द्र प्रसाद ढकालले बताए ।

नेफ्स्कुनमा आवद्ध रहेका एक सय सहकारी संस्थाले सञ्जालिकरणमा आवद्ध गराई उनीहरुको पूर्ण सूरक्षाको प्रत्याभूति नेफ्स्कुनले लिनेगरी रणनीति तय गरेको उनले बताए । संघमा अद्यावधिक रहेका ३७०० सहकारी संघसंस्थामध्ये चारवर्ष भित्र १०० संस्थाको जिम्मा लिने योजनाकासाथ अघि बढेको अध्यक्ष ढकालको भनाई छ । साकोस अभियानलाई सुरक्षित, विश्वसनीय र व्यवस्थित अभियानको रुपमा विकास गर्न आफुहरु लागिपरेको उनले जनाए । नेफ्स्कुन स्थापनाको ३७औं वर्षको सेरोफेरोमा अध्यक्ष ढकालसँग नेपालपत्रन्यूजले गरेको कुराकानीको सारः  

४ वर्षे रणनीतिक योजनामार्फत् नेफ्स्कुन कसरी अगाडि बढ्न खोजेको हो ? 

यसअघि बनेको रणनीतिक योजनालाई हामीले समीक्षा ग¥यौं । त्यसका धेरै कम्पोनेन्टहरु कार्यान्वयनमा जान सकेका थिएनन् । हामीले नेटवर्कभित्र सबै प्रारम्भिक संस्थाका साथै प्रदेश र जिल्ला बचत संघ ल्याउने भनेका थियौं । यो नै एउटा सहकारिता हो । बचतऋण  सहकारीहरु एकै ठाउँमा हुनुपर्छ भनेका हौं । हाम्रो बीचमा फरक खालका धारणा र विषयहरु उठ्नु हुँदैन । एउटै लय र आवाजका साथ बचत ऋण सहकारी अभियानको हितका लागि काम गर्नुपर्छ । हाम्रो सदस्य भनेको प्रारम्भिक संस्थाहरु हुन् । नेफ्स्कुन आफैंमा बचतऋण सहकारी संस्थाको फेडरेशन हो । यसर्थ नेटवर्किङमा काम गर्ने पहिलो विषय राखेका छौं । नेटवर्किङमा गएपछि सदस्यहरुसँग सहकार्य गरेर सदस्यहरुकै लागि काम गर्ने हाम्रो ध्येय हो । जबसम्म सदस्यहरुको लागि काम गर्दैनौं तबसम्म सहकारीको विषय, सिद्धान्त र उद्देश्य पूरा हुँदैन । त्यसो गर्नसके अहिलेको जस्तो समस्या आउँदैन । तसर्थ हामीले सहकार्यलाई बलियो बनाएर जानुपर्छ । सञ्जाल व्यवस्थापनको लागि नेटवर्किङको कन्सेप्ट ल्याएका हौं ।

सबै सहकारीहरुको फरकफरक नभई एउटै सञ्जालको कुरा हामीले उठाएका छौं । यसका लागि सहकारीका केहि सैद्धान्तिक मूल्य मान्यतालाई अगाडि सारेका छौं । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा सहकारीका मुल्य, मान्यता र सिद्धान्त छन् । ती सिद्धान्तप्रति प्रतिवद्ध रहेर सहकारी संस्थाको प्रवद्र्धनका लागि सरकार, प्रविधि र सुशासन सँग जोडिएको कुरामा सहकार्य गरेर जानुपर्छ । हामीले एउटै उद्देश्यका लागि काम गर्नुपर्छ । सबै सहकारीलाई एउटै प्रविधिले व्यवस्थापन गर्ने, सबै संस्थाको आधार सुशासन भएकाले यो विषयमा शुद्धिकरण गरेर जानुपर्छ । यो कुरा नगरी सञ्जाल व्यवस्थापन गर्न सकिँदैन । 

अर्को, व्यवसायिक सहकार्यको कुरा उठाएका छौं । नेफ्स्कुनसँग भएको पुँजी वा सम्पत्ति प्रारम्भिक संस्था र विषयगत संघहरुको हो । सहकारीहरुलाई सहज र सुलभ प्रविधि हस्तान्तरण गर्नुपर्छ भनेर प्रविधिलाई प्राथमिकताको विषय बनाएका छौं । सहज रुपमा सहकारीमा कसरी प्रविधि पु¥याउन सकिन्छ भनेर छुट्टै कम्पनीसँग सहकार्य गरेर हामीले काम गरिराखेका छौं । सहकारीमैत्री प्रविधि बनाउने र सबै संस्थाहरुले प्रयोग गर्न सक्ने गरी न्यूनतम शुल्कको प्रविधिलाई अगाडि बढाएका छौं ।

अर्कोतर्फ बचतऋण सहकारीलाई कसरी स्थिर गर्न सकिन्छ, संस्थाहरुलाई सञ्जालिकरणमा आवद्ध गराएपछि ती संस्थाहरुलाई कसरी व्यवस्थित गर्न सकिन्छ भनेर स्थिरिकरण कोष ल्याएका छौं । मन्त्रालयले स्थिरिकरण कोषको कार्यविधि स्विकृत गरेको छ । कोष सञ्चालक समितिले निर्णय गरेर कोषमा आवद्ध सबै संस्थाहरुलाई सुपरभिजन गर्नसक्ने अधिकार पाएका छौं । कोषले कार्ययोजना बनाएर कसरी सबै संस्थाहरुलाई सुपरभिजन गरेर जान सकिन्छ भनेर गृहकार्य गर्दैछौं । सबै संस्थाहरुको भौतिक सुपरिवेक्षण सम्भव नभएपनि अफलाइन मनिटरिङको काम शुरु गरिसकेका छौं ।

यहि साउनबाट करिब ५ सय संस्थाहरुको अफसाइड मनिटरिङ शुरु भएको छ । ती संस्थाहरुको अवस्थाको रिपोर्टिङ गर्ने र उनीहरुलाई आवश्यक फिडब्याक दिन् काम शुरुवात भएको छ । स्थिरिकरण कोषको कार्यान्वयनले यसलाई थप मदत पुग्छ भन्ने हाम्रो बुझाई हो । पछिल्लो समय संस्थाहरुबीच एकिकरणको प्रभाव पनि बढेको छ । एकिकरणमार्फत संस्थाको संख्या घटाई बलियो र सुरक्षित संस्था बनाएर लैजान्छौं । एकिकरणको प्रक्रियालाई निरन्तर रुपमा अगाडि बढाउँछौं । छरिएर रहेको पुँजी, दोहोरो सदस्यता र नेतृत्वबीच भएको अस्वस्थ प्रतिस्पर्धालाई व्यवस्थापन गर्न यसले सघाउ पु¥याउँछ । सुरुमा तीनचार वटा कुरालाई व्यवस्थित गरेर जानु पर्छ । तब सहकारी अभियानको अभिभावकत्व कसले लिने, त्यसको स्टेक होल्डर को हुने तथा सधैं सहकारी समस्याको रुपमा मात्र रहिरहने हो ? भन्ने खालका तरल परिस्थितिहरुको उचित व्यवस्थापन हुन्छ । 

त्यसैगरी हामीले वित्तीय सहकारीको ऐन माग गरिराखका छौं । त्यो काम आजको भोलि हुँदैन । स्टेक होल्डरहरुसँग बसेर हामीले काम गरिरहेका छौं । सरकारसँग जोडिएका विषयहरुमा पनि हामीले छलफल बढाएका छौं । जर्मन र नेदरल्याण्डसहितका संस्थाहरुसँग साझेदारी गरेर काम गरेका छौं । अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव र कामको दख्खलता समेतलाई आधार बनाएर आन्तरिक सहकार्य गरेर अगाडि बढेका हौं । देशबाहिर एशियाली ऋण महासंघसँग राम्रो सहकार्य छँदैछ भने पछिल्लो पटक हामी वल्र्ड काउन्सिलसँग पनि जोडिएका छौं । नेपालको सहकारी अभियानलाई काउन्सिलले कसरी सहयोग गर्न सक्छ भनेर पनि हामीले छलफल चलाएका छौं । त्यहाँका अभ्यासहरुलाई कसरी नेपालमा आन्तरिकीकरण गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा पनि छलफल भएका छन् । 

४ वर्षभित्र नेपालको साकोस अभियानले सही बाटो समाउँछ त? 

नेफ्स्कुनको नेतृत्व सम्हालिरहँदा यहाँभित्र विगतदेखि केहि समस्याहरु रहेछन् । ऋण असुलीमा धेरै समस्या रहेको पाइयो । असुलीलाइ प्राथमिकताको विषय बनाएर गयौं । गत आर्थिक वर्षमा हामीले राम्रै रिकभरी गर्न सफल भयौं । सरकारसँगको लबिइङ्गमा कहिँकतै ग्याप भएकोमा पछिल्लो समय मन्त्रालय र विभागसँग राम्रो सम्बन्ध बनाएका छौं । सरकारले छिट्टै ऋण असुली न्यायाधिकरण गठन गर्दैछ । विभागीय मन्त्रीले नेफ्स्कुनले आयोजना गरेको धेरैवटा कार्यक्रममा सहभागि भएर हामीलाई उत्साह दिनुभएको छ । विभागसँगका साझेदारीमा ६ वटा प्रदेशमा काम ग¥यौं । लबिइङ्ग र एड्भोकेसीसँग जोडिएका विषयमा पनि हामी लागिरहेका छौं ।

कर्जा सूचना केन्द्रको विषयमा पनि गृहकार्य भएको छ । अहिले भएकै कर्जा सूचना केन्द्रमा जोडिएर जाने सहमति बनेको छ । हामीले नेफ्स्कुनमा निर्वाचित भएर आउनुपूर्व जे भनेको थियौं, त्यहि काम गरिरहेका छौं । सहकारी क्षेत्रको निराशालाई तोड्दै आशातर्फ हाम्रा पाइला अगाडि बढाएको सन्देश गत आ.व.को क्लोजिङले दिएको छ । ५ महिनाको बीचमा बुटक्याम्प, प्लानिङ, जिल्ला बचत संघहरुसँगको साझेदारी बैठक सकिसक्यौं भने सरकारसँगको लबिइङ्गले केहि परिणाम प्राप्त गरेका छौं । छोटो समयमा भद्रगोल अवस्थाका बीचमा पनि थुप्रै काम भएका छन् । संसदीय छानविन समितिमा पनि हामीले आफ्ना कुरा राखेका छौं । ३२ औं साधारण सभामार्फत् नेफ्स्कुनमा आउनुभएका टिमको उत्साहले गर्दा ४ वर्षभित्र थुप्रै सफलता प्राप्त गर्नेर्छौं । हामीले केहि गर्न खोजिराखेको रहेछ भन्ने कुराको सन्देश आगामी साधारणसभाबाट दिन्छौं । 

हालका दिनमा नेफ्स्कुनप्रति सदस्य संस्थाहरु त्यति सन्तुष्ट देखिँदैन नि ? 

सदस्यहरु नेफ्स्कुनप्रति त्यति विश्वस्त छैनन् भन्ने कुरामा आधार छैन । हामीसँग ४ हजार ७ सय संघसंस्था आवद्ध छन् । त्यसमध्ये ३ हजार ७ सय संस्था नविकरण भएका छन् । यसको मतलब ती संस्थाहरु कुनै न कुनै तरिकाले नेफ्स्कुनसँग जोडिएका छन् । यस अघि ५५–६० प्रतिशतभन्दा माथि संस्थाहरु नेफ्स्कुनसँग जोडिएको अवस्था थिएन । यसको मतलब अहिले नेफ्स्कुन सञ्चालकसँग संस्थाहरु आशावादी छन् । संस्थाहरुले गरेको विश्वासलाई यथार्थमा परिणत गर्न सक्दैनौं कि भन्ने चिन्ता हामीमा छ । तर पनि नेफ्स्कुन टिमले केहि गर्न खोजेको छ भन्ने कुरा संस्थाहरुले बुझेका छन् ।

यस अघिका साधारण सभामा सदस्यहरुले संघको आर्थिक प्रतिवेदनमाथि उठाएका आवाजहरु र मिडियाले हामीमाथि गरेका प्रश्नका साथै अनुगमनलाई फेस गरेका छौं । यी कुराको व्यवस्थापन गर्ने जिम्मा पनि हामीलाई दिइएको छ र त्यसलाई हामीले स्वीकार गरेका छौं । तर नेफ्स्कुनमा नजोडिएका, सुशासनमा नचलेका र नेफ्स्कुनको असुलीप्रति चित्त नबुझाएका केहि साथीहरुले आलोचना गर्नुलाई म त्यति ठूलो इस्यु मान्दिन । 

साकोस अभियानको छवि धुमलिएको छ, समाजमा यसको छविलाई पुनः स्थापना गर्नु पनि त्यत्तिकै चुनौतिपूर्ण छ नि ? 

३१ हजार सहकारी संस्था मुलुकमा छन् । हामीसँग प्रत्यक्ष जोडिएका संस्था भनेको ४ हजार सात सय हो । त्यसमध्ये ३ हजार ६ सय माथि संस्था अपडेट भएका छन् । यिनै संस्थाहरुले नै नेफ्स्कुनको राम्रो वा नराम्रो पक्ष र छविका विषयमा आवाज उठाउने हो । सबै संस्थालाई राम्रो बनाएर लैजाने कुरामा नेफ्स्कुनबाहेक विकल्प छैन भनेर ऐक्यवद्धता जनाएका छन् तर ५ महिनाको अवधिमा सबै सकारात्मक सन्देश मात्र दिन सकिँदैन । सहकारीमा सञ्जालिकरण गरेर जाने कुरामा हामी तयार छौं । तर बचतऋण सहकारीका साथीहरुले ऐक्यवद्धता जनाएर कँहि न कहिँ त जोडिन पर्छ होला नि ? त्यो नगर्ने,  संस्थालाई चलायमान र समुदायको प्रतिनिधित्व गर्ने संस्थाको रुपमा विकास नगर्ने तर टिप्पणीको लागि टिप्पणी गर्ने कुराले मात्र केहि अर्थ राख्दैन । नेफ्स्कुनले गरेको निर्णयले कुनै पनि संस्थालाई असहज भएको छ भने त्यो कुरा सच्याउन तयार छौं । 

सयवटा संस्थाको पूर्ण जिम्मेवारी लिने कुरा रणनीतिमा आएको छ । खास कुरा के हो ? 

एकसय सहकारी संस्थाहरुको सम्पूर्ण जिम्मा लिन नेफ्स्कुन तयार छ । संस्थाका लागि चाहिने सबै कुरा नेफ्स्कुनले तयार पारेर व्यवस्थापन गरिदिन्छ । त्यो संस्थाको पूर्ण सुरक्षाको प्रत्याभूति नेफ्स्कुनले लिन्छ । पहिलो चरणमा १ सय वटा संस्थामा त्यो काम गर्न सकियो भने यसले ठूलो पाठ सिकाउँछ भन्ने लाग्छ । संस्थाहरुलाई यसरी गुणस्तरयुक्त र स्तरिकृत गर्नुपर्ने रहेछ तब संस्था आफैं सुरक्षित हुने रहेछ भन्ने कुरा बुझाउन हामीले यो काम गर्न आँटेका हौं । एक सयवटा संस्थाको जिम्मा लिने अवस्थासम्म पुग्दा ३७ सय संस्थाको संख्या घटेर २ हजारमा आउँछ भन्ने लाग्छ । किनभने ३७ सय संस्थामध्ये केहि एकिकरण हुन्छन्।

मुलुकभर राम्रोसँग सञ्चालन भएका, सुशासनमा बसेर वित्तीय कारोबार गरेका र केहि समस्या नभएका संस्था त्यसबेलासम्म २ हजार वरपर हुन्छन् । ती दुईहजार संस्थाको पर्फमेन्स सबैले हेर्न लायक हुन्छ । त्यसको सुरुवात एक सय वटा संस्थाबाट गर्ने योजना बनाएका छौं । दोलखाबाट हामीले यूनिफिकेशन कार्यक्रम सुरु ग¥यौं । सबै संस्थाहरु सुरक्षित, प्रविधिमैत्री र सुशासनयुक्त छन् भनेर दोलखाबाट त्यो कार्यक्रम शुरुवात गरेका हौं । क्रमश अन्य जिल्लामा पनि जान खोजिराखेका थियौं तर कोरोनाका कारणले सम्भव भएन । अब सीमित जिल्लामा नभई देशभर यो कार्यक्रम शुरु हुन्छ । केहि संस्थाबाट शुरु गर्ने र भविष्यमा धेरै संस्थाहरु यसमा जोडिन्छन् भन्ने हाम्रो बुझाई हो ।

नेफ्स्कुनको ३७ औं स्थापना दिवस मनाइरहँदा के सन्देश दिनुहुन्छ ? 

आज सहकारी अभियान सबैको रुचिको विषय बन्नुपर्नेमा पछिल्ला समयमा आएको कोभिड, आर्थिक मन्दी र तरलता अभावसँगसँगै  केहि संस्थाहरुले सदस्यको बचत अपचलन गर्दा सहकारीप्रतिको विश्वास घटेर गएको छ । यी सबैका बावजुद पनि नेफ्स्कुनले ३७ औं स्थापना दिवस मनाउँदै छ । समाजमा नराम्रा सहकारी पनि छन् । तिनलाई राम्रा बनाउने भनेको हामीले नै हो । राम्रो संस्था बनाउने भन्दैमा सबै संस्थाको नेतृत्व नेफ्स्कुनले गर्ने भन्ने होइन । प्रारम्भिक संस्थाको नेतृत्व सोही संस्थाका सञ्चालक र विषयगत संघको नेतृत्व सोही संघका अध्यक्षहरुले गर्ने हो । प्रारम्भिक संस्था र विषयगत संघको नेतृत्वसँग नेफ्स्कुनले सहकार्य गरेर जान्छ । सहकार्यमार्फत न्यूनतम कुराका लागि संघसंस्थाले साथ माग्नुपर्छ। हामीले त्यस विषयलाई बिनाशर्त संस्थागत गरेर जान्छौं ।

राम्रा संघसंस्था बनाउने विषयमा नेफ्स्कुनको प्राथमिकता रहन्छ । अहिलेको रणनीतिक योजनाले त्यसलाई आधारतभूत कामको रुपमा लिएको छ । सहकारी संस्थाको सुशासन र शुद्धिकरणको अभियान नेफ्स्कुनले शुरु गरिसक्यो । बोर्डका सञ्चालक समितिका सबै संस्थाहरुको आन्तरिक नियमन भइसक्यो । नेफ्स्कुनमा आवद्ध सबै संघसंस्थालाई प्राथमिकीकरण गरेर अनुगमन गर्ने, कमीकमजोरीलाई सुधार गरेर लैजाने, आवश्यक व्यवस्थापन गर्ने तथा छिटोभन्दा छिटो प्रादेशिक संरचना बनाउने योजना छ । ७ वटै प्रदेशबाट नेफ्स्कुनको केन्द्रबाट दिएजत्तिकै सेवा दिने गरी प्रादेशिक संरचना बनाउँदैछौं । प्रदेश र स्थानीय तहबाट नै सेवा प्रवाह गरेर संघसंस्थालाई सबल बनाउन हामी लागिपर्छौं । प्रदेश सरकार र स्थानीय तहसँग समन्वय गरेर प्रवद्र्धनको पक्षमा उभ्भिने र सबैको विश्वास आर्जन गर्नेगरी काम गर्छौं । सहकारी संघसंस्था र नेफ्स्कुनको बीचमा रहेको दूरीलाई यसले घटाउनेमा म पूर्ण रुपमा आशावादी छु ।