ललितपुर जिल्ला बचत तथा ऋण सहकारी संघले गोष्ठी आयोजना गर्नुको उदेश्य के हो ? 

हामीले सहकारी संस्थामा भएका पदीय जिम्मेवारी रहेका पदाधिकारीलाई लक्षित गरेर अनुसार तालिम तथा गोष्ठी आयोजना गर्दै आएका छौं । सहकारी ऐननियम अनुसार संस्था सञ्चालन गर्न सघाउने उदेश्य गोष्ठीको रहेको छ । कोषाध्यक्षहरुलाई तालिम तथा शिक्षाको माध्यमबाट सबल र सक्षम बनाई संस्थालाई व्यवस्थित रुपमा सञ्चालन गर्न गोष्ठीले सघाउँछ भन्ने हाम्रो विश्वास छ । 

संस्थाका पदाधिकारीहरु सक्षम भएनन् भने सदस्यको बचत दुरुपयोग हुन सक्छ र यसले सहकारी अभियानप्रति नै नकरात्मक सन्देश जान सक्छ । यसर्थ, यस्ता तलिम तथा गोष्ठीको माध्यमबाट जिम्मेवारी बोध गराएर उनीहरुलाई सक्षम  बनाउन हामी लागि परेका छौं । हामीले यस अघि अध्यक्षहरुको गोष्ठी गरिसकेका छौं । उक्त गोष्ठीमा कतिपय संस्थाका अध्यक्षहरुलाई आफ्नो काम, कर्तव्य र अधिकार नै थाहा नभएको हामीले पायौं । संस्थामा अध्यक्षको भूमिका के हुन्छ, कसरी संस्था सञ्चालन गर्दा सहकारी राम्रो हुन्छ भन्ने जस्ता विषयमा अध्यक्षहरुलाई गोष्ठी प्रशिक्षित गरेका थियौं । 

अध्यक्ष मात्र सक्षम भएर पुग्दैन र एउटा संस्थालाई राम्रो बनाउनको लागि सिङ्गो टिम नै सक्षम हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो बुझाई हो । यस अनुरुप हामीले कोषाध्यक्ष गोेष्ठी गर्न लागेको हौं । कतिपय कोषाध्यक्षहरुमा संस्थामा आफ्नो भूमिका के हो भन्ने कुरा थाहा नभएको पनि हामीे पाएका छौं । कोषाध्यक्ष निस्कृय हुँदा पनि संस्थामा समस्या आउँछ र संस्थालाई वित्तीय रुपमा अगाडि बढाउन समस्या पर्छ । कतिपय संस्थाका कोषाध्यक्षहरुले आफुलाई कोषाध्यक्षको भूमिका थाहा नै नभएको र साथीभाईले बस्दे भनेको भएर बसेको भन्नेहरु हामीले भेटेका छौं । त्यसले गर्दा अहिले संस्था दुर्घटनमा परेको हामीले पायौं । कोषाध्यक्षको भूमिकालाई बुझाउन र संस्थालाई वित्तीय दुर्घटनामा पर्न नदिनको लागि गोष्ठी गर्दैछौं । यस पटकको गोष्ठीमा चार वटा सेसन राखेका छौं र ती  सेसनमा कोषाध्यक्षको भूमिका, काम कर्तव्यका विषयमा प्रशिक्षण दिइन्छ । 

गोष्ठीमा कस्ता संस्थाका कोषाध्यक्ष सहभागी हुनुहुन्छ ?

संघमा आवद्ध सदस्य संस्थाहरुले गोष्ठीमा सहभागिता जनाइदिए  हुन्थ्यो भन्ने हाम्रो अपेक्षा हो । तर सबै संस्थाका कोषाध्यक्ष एकै पटक सहभागी हुन सम्भव नहोला । संस्थाहरुले आवश्यकता महसुस गरेको खण्डमा क्रमशः यस्ता गोष्ठी गर्दै जाने हाम्रो योजना छ । गोष्ठीमा समस्या परेका संस्थाहरुलाई सहभागी नगराउने भन्ने हुँदैन । संघको  सदस्य बनेका संस्थाहरुलाई व्यवसायिक र सक्षम बनाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता छ । 
सबै संस्थाबाट सक्रिय सहभागिताको हामीले अपेक्षा गरेका छौं । गोष्ठीमा कोषाध्यक्षहरुलाई मात्र सहभागी गराउछौं र त्यस बाहेका पदाधिकारी सहभागि नगराउने निर्णय गरेका छौं । गोष्ठीमा सदस्यको बचत कसरी सुरक्षित गर्ने र सहकारीमा जुन समस्या आइरहेको छ, त्यसको कसरी समाधान गर्ने भन्ने विषयमा पनि सिकाइन्छ । कोषाध्यक्ष पदमा रहेर पनि आफ्नो भूमिका के हो भन्ने थाहा नभएका साथीहरु हुनुभयो भने गोष्ठीले साथर्कता पाउने हाम्रो विश्वास छ । पदको महत्व र जिम्मेवारी नबुझेकासाथीहरु सहभागी हुनु भयो भने संस्था र स्वयं व्यक्तिलाई पनि फाइदा पुग्छ । 

संस्थामा कोषाध्यक्षले आफ्नो जिम्मेवारी नबुझ्दा कस्ता समस्या आएको पाउनुभयो ?

पदिय रुपमा आफ्नो जिम्मेवारी पुरा गर्न सकिएन भने संस्था दुर्घटनामा पर्न सक्छ । बचत तथा सहकारीले पैसाको कारोबार गर्ने भएकाले कोषको महत्व नबुझेका व्यक्ति पदमा रहिरहँदा ठुलो जोखिम निम्तिन सक्छ । पदमा बस्ने तर केहीपनि थाहा नपाउने पदाधिकारीका कारण सहकारी समस्यामा परेको हामीले पायौं । कतिपय संस्थामा पैसाको प्रलोभन देखाएर जिम्मेवारीमा राखिदिएका कारणले पनि धेरै दुर्घटना भएका छन् । यस्ता समस्यालाई चिर्नकै लागि हामीले यो गोष्ठी राखेका हौं । 

ललितपुर रहेका सबै बचत तथा सहकारी संस्थाका कोषाध्यक्षलाई समेटेर कार्यक्रम गर्न सकेको भए अझ प्रभावकारी हुन्थ्यो होला नि ? 

सहकारी अभियानको सुद्धिकरणको लागि हामीले निरन्तर रुपमा बहस पैरवी गर्दै आएका छौं । संस्थाहरुलाई सबल बनाउनको लागि हामीले शिक्षा तथा कार्यक्रमलाई प्राथामिकतामा राखेर अगाडि बढाएका छौं । संघले सदस्य संस्थाको विकास र प्रवर्धननको काम गर्न सकेन भने संघको केही अस्तित्व हुँदैन । संघमा आवद्ध संस्थाहरुले आवश्यकता महसुश गरे भने यस्ता तालिम तथा गोष्ठीलाई निरन्तरता दिन्छौं । एकैपटक सबै संस्थाहरुलाई  समेटेर गोष्ठी गर्दा प्रभावकारिता आउन सक्दैन । तर क्रमशः सबै संस्थाका पदाधिकारीहरुलाई तालिम गोष्ठी मार्फत प्रशिक्षित गर्दै जाने हाम्रो योजना छ । 

दुई दिनको गोष्ठीमा कुन कुन विषयमा सिकाइन्छ ? 

सिक्ने र सिकाउने कुरा जीवन भरी चलिरहने प्रक्रिया हो । दुई दिनको बसाईमा धेरै कुरा त सिक्न नसकिएला तर कोषाध्यक्षहरुको लागि आवश्यक पर्ने मुख्य टुल्सहरु पक्कै पनि सिक्नहुनेछ । विश्व अर्थतन्त्रमा आएको मन्दी र यसले  सहकारी क्षेत्रमा पारेको प्रभावको विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत हुनेछ । त्यसैगरी वित्तीय संस्थामा संस्थागत सुशासन कायम गर्न गर्नुपर्ने मुख्य प्रावधान, साकोसलाई व्यवस्थित गर्न अपनाउनु पर्ने विधिहरु के के हुन, सहकारी संस्था सञ्चालनमा कोषाध्यक्षको भूमिका के हुन्छ र सहकारीको आन्तरिक र वाह्य लेखा परिक्षणको सम्बन्ध र लेखा परिक्षण गर्दा अपनाउनु पर्ने विधि र प्रक्रिया के के हुन सक्छन् भने विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत हुनेछ । 

विगतमा सहकारीमा व्यवस्थापन प्रमुख नै सबै थोक हो भने थियो, तर अहिले सबै पदधिकारीहरुलाई जिम्मेवार बनाउन खोजिएको देखियो नि ? 

हिजोका दिनमा सहकारीमा व्यवस्थापकलाई मात्र सम्पूर्ण जिम्मा दिँदा समस्या आयो भन्ने कुरा आएको छ । ऐननियमले पनि सञ्चालक समितिलाई एपेक्स बडीको रुपमा परिभाषित गरिदिएको छ । बोर्डले पोलिसी बनाउने र व्यवस्थापनले लागु गर्ने गरी ऐनले स्पष्ट पारिदिएकोे छ । पोलिसी बनाइरहँदा संस्था कसरी सञ्चालन भइराखेको छ, सदस्यहरुको बचत सुरक्षित तवरले परिचालन भएको छ कि छैन भन्ने कुरामा सञ्चालक समितिले हेर्नुपथ्र्यो । त्यसमा सञ्चालक समिति चुकेको छ । जसले गर्दा सहकारीमा अहिले ठुलो समस्या सृजना भएको छ । व्यवस्थापन र सञ्चालक समिति सँगसँगै गयो भने मात्र संस्था राम्रो हुन्छ । 

सहकारी संस्थाहरुमा समस्या आउनुको कारण के हो ?  

सहकारी संस्थामा समस्या आउनुका धेरै वटा कारण छन् । यसमा सञ्चालक समिति र व्यवस्थापन मात्रै दोषी छैनन् । त्यसका साथै सरकार पनि त्यत्तिकै दोषी छ । सदस्यहरुले खाइनखाई राखेको स सानो बचतलाई सञ्चालकहरु दुरुपयोग गरेका छन् । यो दुखद पक्ष हो । भविष्यका लागि भनेर गाँस कटाएर राखेको पैसा अचलन हुनु राम्रो होइन । सहकारीमा समस्या आउनुमा सबै पक्ष जिम्मेवार छन् । धेरै बर्ष अगाडि सहकारीमा यस्तै प्रकृतिको समस्या आइसकेपछि राज्य बेलामा सचेत हुनपथ्र्यो । ओरेन्टल सहकारीको समस्या अहिलेको समस्या होइन । धेरै बर्ष अगाडि समस्या आएको थियो । त्यहि समस्यालाई हेरेर सरकारले राम्रो पोलिसी बनाएर लागु गरेको भए आज यो समस्या आउने थिएन । सरकारले वित्तीय कारोबार गर्न अनुमति दिने तर नियमन तथा अनुगमन प्रभावकारी रुपमा नगर्दा नै यो समस्या आएको हो । सहकारीमा समस्या आउनुमा राज्य पनि दोषी छ । त्यसका साथै अभियानको तर्फबाट पनि गल्ती भएको छ । 

सहकारीका छाता संघहरुले संस्थालाई सदस्य बनाउने तर ती संस्थाले के गरिराखेका छन् भनेर नर्हेदा पनि समस्या आयो भनिन्छ नि ? 

संघहरुको काम बहस तथा पैरवी गर्ने हो, त्यो काम हामीले गरिराखेका छौं । वित्तीय रुपमा ठुलो कारोबार गर्दै आएका केही संस्थाहरुले संघहरुलाई समेत टेर्दैन थिए । ‘म नै सर्वेसर्वा हुँ’ भन्ने गलत सोचका कारण अहिले ती संस्थासँगै सिंगो अभियानले समस्या भोग्नु परिराखेको छ । त्यस्ता संस्थाहरु नै वित्तीय रुपमा संकटमा परेका छन् । संघमा आवद्ध भएका र शिक्षा तालिममा सहभागी भएका संस्थाहरुमा कमै मात्रामा समस्या देखिएको छ । संघ, महासंघ नै नचाहिने र आफु खुशी सञ्चालन भएका संस्थाहरुले गर्दा नै सहकारीप्रति अविश्वासको वातावरण बनेको हो । वित्तीय रुपमा ठुलो कारोबार गर्ने सहकारी संस्थाहरु राजनीतिक पहुँचका आधारमा पनि चले । राज्यका निकायसँग पहुँच भएको देखियो र पहुँच भएपछि सबै कुरा सम्भव हुने भएपछि कसैको डर भएन । राजनीतिक नेतृत्व देखि प्रशासनका मान्छेहरुलाई समेत आफ्नो हातमा लिएर उनीहरुले संस्था सञ्चालन गरे । अहिले तिनै संस्थाहरु प्रमुखरुपमा समस्यामा परेका छन् । ती संस्थाहरुलाई नियमन तथा अनुगन गरी समयमा कारवाही गर्न नसक्दा यस्तो अवस्था निम्तिएको हो । 

एक दुई प्रतिशत सहकारीमाा आएको समस्याले सिङ्गो अभियानलाई प्रभावित पारेको देखियो नि ? 

सहकारीप्रति फैल्याइएको भ्रमलाई चिर्नै पर्छ तर यो भ्रम चिर्न चुनौती छ । सबै सहकारी समस्यामा छैनन् । पहिलो कुरा त सदस्यहरुले सहकारीको मर्म नै बुझ्न सकेनन् । ब्याजको लोभमा परेर जुनसुकै संस्थामा बचत गर्ने प्रवृतिले पनि समस्या ल्याएको हो । अर्कोतर्फ सरकारले पनि सहकारीलाई उद्देश्य अनुसार चलाउन नसक्दा समस्या आयो । समयमा प्रभावकारी नियमन भएन । यसमा राज्यको पनि कम्जोरी रह्यो । अहिले सहकारी भन्ने बित्तिकै नाक खुम्च्याउने अवस्था छ । यसलाई चिर्न अभियान एकजुट भएर लाग्नुपर्छ । सहकारीमार्फत् आर्थिक समृद्धि हासिल गर्ने लक्ष्य सरकारले लिएको छ । संविधानले पनि सहकारीलाई अर्थतन्त्रका ३ खम्बा मध्ये एक खम्बाको रुपमा परिभाषित गरेको छ । तर व्यवहारमा त्यो देख्न पाइएको छैन । सहकारीप्रतिको गलत बुझाईलाई चिर्न संघ, महासंघ र सबै सरोकारवाला पक्ष लाग्नुपर्छ । समाजलाई योगदान पुर्याएका सहकारी संस्थाहरु पनि समाजमा धेरै छन् । सदस्य र समाजप्रति उत्तरदायी भएर काम गर्ने संस्थाहरु पनि कम छैनन् । ती संस्थाहरुको प्रचार प्रसार हुन सकेको छैन । राम्रा सहकारीको बारेमा प्रचार गर्न सके सहकारीप्रतिको भ्रम कम गर्दै  लैजान सकिन्छ । 

सहकारीले गरेको लगानी समयमा फिर्ता नहुँदा पनि समस्या बढेको भनिन्छ नि ? 

कतिपय सहकारी संस्थाका साथीहरुले बिना धितो गरेको ऋण असुली नहुँदा बचत फिर्तामा समस्या भएको बताउनु भएको छ । जो जसँग धितो राख्ने पैसा छैन, त्यस्ता व्यक्तिहरुलाई बिना धितो ऋण लगानी गरेर उनीहरुको आर्थिक उन्नति गर्नु सहकारीको मर्म हो । तर अधिकांश सहकारीले ऋण उठाउन सहजीकरण गरिदिन भन्दै हामीलाई आग्रह गर्ने गर्नुभएको छ । हामीसँग पनि त्यस्तो मेकानिज्म छैन । कानुनमा व्यवस्था भएको कर्जा सूचना केन्द्र र ऋण असुली न्यायाधिकरण गठन हुन सकेको भए यो समस्या आउँदैन थियो र ८० प्रतिशत समस्या हल हुन्थ्यो । पछिल्लो समय प्रदेश र स्थानीय सरकारले ऋण चुक्ता गर्न लागि सूचना निकालिदिएपछि त्यसको प्रभाव सामान्य रुपमा भएपनि देखिएको छ । सरकारले  ऋण नतिर्ने सदस्यहरुको हकमा विद्युत, पानी, नागरिकता, बैंक खाता जस्ता सुविधाबाट बञ्चित गरिदिने हो समस्या समाधान हुन्छ र संस्थाहरुले गरेको लगानी पनि उठ्छ । सरकारले सहयोग गरिदिने हो हामी सघाउन तयार छौं र आवश्यकता अनुसारको तथ्याङ्क उपलब्ध गराउछौं । 

ललितपुर सहकारी अभियानका लागि नमुना जिल्ला भए पनि त्यो साखलाई जोगाउन सकेन नि ? 

यो दुखद कुरा हो । हामीमा पनि कमीकमजोरी रह्यो होला । वित्तीय रुपमा ठुलो कारोबार गर्ने संस्थाहरु संघमा आवद्ध नै छैनन् । ती संस्थाहरु समस्या पर्दा जिल्लाको सिङ्गो अभियान नै प्रभावित भयो । हल्लाकै भरमा बचत फिर्ता माग्न संस्थाहरुमा लाइन लाग्नु आवश्यक छैन । सहकारी भनेको सदस्यकै हौ । संस्थामा सम्पत्ति र दायित्व कति छ, त्यसलाई विश्लेषण गरेर हेर्नुपर्छ । संस्थाको सम्पत्ति र दायित्व बराबरी छ भने ढुक्क भएर कारोबार गर्न म आग्रह गर्दछु । सदस्यहरुले पनि संस्थाको साधारण सभामा भाग लिदाँ सबै कुरा बुझ्नुपर्थ्याे । बार्षिक साधारण सभामा अध्यक्ष, कोषाध्यक्ष र लेखा समिति प्रतिवेदनका साथै संस्थाको सम्पुर्ण कारोबारमाथि छलफल गरी पारित गर्नुपर्थ्याे । त्यो बेलामा प्रतिवेदनलाई राम्रोसँग अध्ययन गरी गलत गरेको भए सञ्चालकहरुलाई सचेत गराउनुपथ्र्यो । सदस्यहरु साधारण सभामा जाने भत्ता लिएर मात्र हिँड्ने काम भयो । त्यही बेलामा राम्रोसँग वित्तीय प्रतिवेदनहरु अध्ययन गरेको भए आज यो समस्या आउने थिएन । अहिलेको समस्यालाई समाधान गर्न सदस्यहरुको बचतफिर्ता गर्नैपर्छ । केही समय ढिला होला तर सदस्यले छाक  कटाएर जम्मा गरेको बचत फिर्ता पाउनैपर्छ । राष्ट्र बैंकले सहयोग गरेन भने ए क्लासको बैंकले नै एकै पटक पैसा फिर्ता दिन सक्दैन । सहकारी भनेको आफैले आफुलाई नियमन गर्ने हो र हामी नै मालिक र कामदार हौं । नियतवश गलत गर्नेलाई कारवाही गर्नुपर्छ । एकै पटक नसके पनि क्रमश सदस्यको बचत फिर्ता गर्दै जानुपर्छ ।