सहकारी संस्थामा लेखा सुपरीवेक्षण समितिको परिकल्पना आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीलाई सुदृढ गर्नकाे लागि गरिएकाे हाे । नेपालमा सहकारी संस्थामा एकजना संयोजक र दुईजना सदस्य रहने गरी साधारणसभाद्वारा चुनिएको एक लेखा सुपरीवेक्षण समिति हुनुपर्ने व्यवस्था ऐनमा नै गरिएको छ । आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीलाई बलियाे बनाउन लेखा सुपरीवेक्षण समितिले प्रभावकारी भूमिका खेल्नु पर्दछ ।
नेफ्स्कुनद्वारा आयोजित लेखा सुपरीवेक्षण समितिको दाेश्रो राष्ट्रिय गोष्ठीमा विश्व ऋण परिषदकी अन्तर्राष्ट्रिय पैरवीकर्ता तथा नियमन विज्ञ एरिक ओ हर्नद्वारा प्रस्तुत प्रमुख विषयवस्तु यहाँ प्रस्तुत गरिएकाे छः
आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीको महत्व
- साकोसको वित्तीय दिगोपनाका लागि
- कानुनी परिपालनको लागि
- सदस्यको प्रतिष्ठा तथा विश्वास आर्जन गर्न
- निरीक्षणको गुणस्तरमा आधारित
- जोखिम न्यूनिकरण
- सदस्यकेन्द्रित जवाफदेहिता
लेखा सुपरिवेक्षण समितिको भूमिका
- बेइमानी एवम् गैरकानूनी क्रियाकलाप नियन्त्रण तथा रोकथाम गर्न
- लेखापरिक्षण प्रतिवेदनको निरीक्षण गर्न
- सञ्चालक समिति तथा उच्च व्यवस्थापनले आफ्नो जिम्मेवारी बहन गरेको सुनिश्चित गर्न
- सञ्चालक समितिले बनाएका नीति, कार्यविधि तथा निर्णयहरु कार्यान्वयन भएको सुनिश्चित गर्न
उत्कृष्ट अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासहरु
समिति गठन
- समितिमा समर्पित व्यक्तिहरु छनौट वा निर्वाचित गर्ने
- स्वार्थको द्वन्द ननिम्त्याउने
- आवश्यक तालिमहरु उपलब्ध गराउने
सञ्चार
- नियमित एवम् बारम्बार बैठकहरु बस्ने
- स्वतन्त्र लेखापरिक्षक, आन्तरिक लेखा परिक्षक, सञ्चालक समिति तथा उच्च व्यवस्थापनहरुबीच सञ्चारको खुल्ला एवम बाधा व्यवधानरहित माध्यमहरु विकास गर्ने
कार्यक्षेत्रका दायराहरु
- समितिलाई लेखा बिबरण तथा तथ्याङ्कहरुको शुद्धता र विश्वसनीयत्ता जाँच गर्न आवश्यक कानूनी तथा नीतिगत प्रबन्ध गरिएको तथा प्रभावकारी आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली स्थापित्त गरिएको हुनुपर्दछ
- नीतिगत परिमार्जन तथा साकोसका बस्तु सेवाहरुको परिवर्तनसँगै लेखा परिक्षण विधि तथा प्रक्रियामा पनि अद्यावधिक गरिएको सुनिश्चित गरिनुपर्दछ
परिणामहरु
- नीति, कार्यविधिहरु कार्यान्वयन भएको सुनिश्चितता गरिन्छ, केही भएमा सञ्चालक समितिलाई जानकारी गराइन्छ
- विगतका लेखापरिक्षण प्रतिवेदनले औल्याएका विषयहरु सुधार गरिएको
- लेखापरिक्षण सम्बन्धी कागजातहरुको सुरक्षा र संरक्षण गरिएको
अमेरिकी अभ्यास र उदाहरण
- नेशनल क्रेडिट युनियन एड्मिनिष्ट्रेशन (एनसीयूए) को नियामकीय मापदण्ड र निर्देशन खाताहरुको प्रमाणीकरण
- ऋणः मुख्य खाता र सहायक खातामा रकम भिडान गर्ने । यदि १० प्रतिशत भन्दा बढि फरक भएमा नियामक निकायमा जानकारी गराउने ।
- ऋण प्रमाणिकरणको लागि छनौट गर्ने । क्षेत्र र अवधि विश्लेशण गर्ने । चालु ऋण रकम र ब्याजदर सदस्यसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क गरी सुनिश्चितता गर्ने ।
- शेयरः मुख्य खाता र सहायक खातामा शेयर रकम भिडान गर्ने । यदि १० प्रतिशत भन्दा बढि फरक भएमा नियामक निकायमा जानकारी गराउने ।
- शेयर खाता प्रमाणिकरणको लागि छनौट गर्ने । क्षेत्र र अवधि विश्लेशण गर्ने र चालु शेयर रकम, लाभांस दर र परिपक्व अवधि सदस्यसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क गरी सुनिश्चीतता गर्ने ।
असल अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासहरु
- समितिका प्रतिवेदनहरु परिक्षण गरिउको तथा आवशयक सुधार गरिएको सुनिश्चित गर्नुपर्दछ ।
- सञ्चालक समितिको बैठकमा लेखा सुपरीवेक्षण समितिका प्रतिवेदन तथा सुझावहरुमाथि आवश्यक छलफल गर्नुपर्छ
- आन्तरिक तथा बाह्य लेखापरिक्षक परिवर्तन गरिरहनुपर्छ ।
लेखा सुपरीवेक्षण समितिले गर्नुपर्ने परीक्षणका क्षेत्रहरु
- काउन्टर व्यवस्थापन
- एटीएम भेरिफिकेशन सीट
- विद्युतीय भुक्तानी रकमान्तर
- ऋण हिसाब भिडान, स्वीकृति तथा प्रक्रिया
- ऋण फाइल व्यवस्थापन
- भाखा नाघेको ऋण तथा अपलेखन गरिएको ऋण
- कर्मचारी तथा कार्यालय सम्बन्धी कागजातहरूमा नियन्त्रण
- लगानी तथा स्थिर सम्पत्तिहरु
- ऋण नोक्सानीका लागि गरिएको व्यवस्था
- शेयर खाता तथा निष्कृय खाताहरु
- बोर्ड बैठकका निर्णयहरू
- सूचना प्रणली
- कर्मचारीहरु
