काठमाण्डाै । नेपाली कांग्रेसले सार्वजनिक गरेको १० बुँदे प्रतिज्ञापत्र नीतिगत रूपमा व्यवस्थित र राज्य सञ्चालनको जिम्मेवारी बोक्न सक्षम देखिए पनि यसमा एउटा गम्भीर कमजोरी स्पष्ट रूपमा देखिन्छ—पूर्व कार्यकालहरूको आत्मसमीक्षा गरिएकाे छैन । पछिल्लाे समय नयाँ कांग्रेस २.० भन्दै ब्राण्डिङ गर्न खाेजिरहेकाे दलले आफ्ना उपलब्धि मात्र होइन, कमजोरी र चुकहरू समेत स्वीकार गर्ने अपेक्षा जनतामा थियो। तर प्रतिज्ञापत्रमा भविष्यका आश्वासनहरू त छन्, विगतका अनुभवबाट सिकिएको पाठ भने न्यून छन् । जसले यसको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ।

प्रतिनिधि सभाकाे निर्वाचन हुनु २ साता अघि ल्याइएकाे प्रतिज्ञापत्रमा आत्मसमीक्षा नसमेटिनु कांग्रेसको रणनीतिक कमजाेरी हो। पछिल्लो कार्यकालमा महँगी नियन्त्रण, रोजगारी सिर्जना, सहकारी तथा वित्तीय क्षेत्रमा देखिएका संकट, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र प्रशासनिक सुधारजस्ता विषयमा जनताको असन्तुष्टि स्पष्ट थियो। ती विषयमा ‘हामी कहाँ चुकेका थियौँ’ भन्ने स्वीकारोक्ति आएको भए कांग्रेसले आफूलाई जिम्मेवार र इमानदार राजनीतिक शक्ति रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्थ्यो। तर प्रतिज्ञापत्रले यी विषयलाई केवल भविष्यमा गर्ने वाचासँग जोड्दा जनताले खोजेको आत्मविश्वासी नेतृत्वको छवि बन्न सकेको छैन।

यदि कांग्रेसले अघिल्ला कार्यकालको समालोचनात्मक समीक्षा गरेको भए प्रतिज्ञापत्र अझ धारिलो बन्न सक्थ्यो। उदाहरणका लागि, सहकारी क्षेत्रमा समयमै कडाइ गर्न नसकिएको स्वीकार, युवा पलायन रोक्न पर्याप्त परिणाम दिन नसकिएको आत्मालोचना, चुनाव अघिकाे गठबन्धन,  सत्तामा निरन्तरकाे भागबण्डा, निर्णय प्रक्रिया सुस्त भएको यथार्थ स्वीकारिएको भए मतदातासँग प्रत्यक्ष संवाद स्थापित हुन्थ्यो। यस्तो आत्मस्वीकृतिले कमजोरी होइन, बरु सुधारको दृढ इच्छाशक्ति झल्काउँथ्यो, जसले विपक्षको आलोचनालाई समेत कमजोर बनाउने थियो।

चुनाव केवल नीतिको प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, भरोसा र भावनाको खेल पनि हो। आजको मतदाता सत्य जे हाे स्वीकार्ने र त्यही विन्दुबाट कसरी सुधार गर्न सकिन्छ र गरिन्छ भन्ने देखाउने नेतृत्व खोजिरहेको छ। आत्मसमीक्षा समेटिएको प्रतिज्ञापत्रले “हामीले सिक्यौँ, अब सुध्रिन्छौँ” भन्ने सन्देश दिन सक्थ्यो, जसले युवावर्ग र असन्तुष्ट मतदातालाई आकर्षित गर्ने सम्भावना थियो। तर वर्तमान प्रतिज्ञापत्र अलि बढी प्रशासकीय र कम आत्मीय देखिनु यसको चुनावी प्रभाव घटाउने कारक बन्न सक्छ।

यसले गर्दा कांग्रेसको १० बुँदे प्रतिज्ञापत्र नीतिगत आधारमा कमजोर नभए पनि आत्मसमीक्षाको अभावका कारण अवसर गुमाएको देखिन्छ। पूर्व कार्यकालका अनुभवलाई इमानदारीपूर्वक समेटिएको भए यो दस्तावेज अझ विश्वसनीय, आत्मविश्वासी र चुनावी रूपमा प्रभावकारी बन्न सक्थ्यो। आगामी दिनमा कांग्रेसले सार्वजनिक बहस र चुनावी भाषणमार्फत यस कमीलाई सम्बोधन गर्न सके मात्र प्रतिज्ञापत्रमा उल्लेख गरिएका प्रतिबद्धताले जनतामा अपेक्षित विश्वास पैदा गर्न सक्ने देखिन्छ।

समग्रमा काँग्रेसकाे प्रतिज्ञापत्रका निम्न पक्ष बलिया रहेका छन्ः

• सुशासन, नियमन र भ्रष्टाचार नियन्त्रणलाई प्रमुख एजेन्डा बनाइनु

• सहकारी, बैंकिङ र वित्तीय संकटजस्ता तात्कालिक जनआक्रोश का विषय सम्बोधन हुनु

• बचत सुरक्षा र वित्तीय अनुशासनलाई राज्यको जिम्मेवारीका रूपमा प्रस्तुत गरिनु

• वित्तीय प्रणाली सुदृढीकरण र नियामकीय सुधारको स्पष्ट संकेत

• नारा मात्र होइन, शासन गर्ने दलको भाषामा प्रतिबद्धता आउनु

• “हामी सत्तामा जान योग्य छौं” भन्ने सन्देश प्रवाह हुनु

• संविधान, संघीयता र विधिको शासनप्रति स्पष्ट प्रतिबद्धता

• अधिनायकवादविरुद्ध लोकतान्त्रिक पहिचानलाई बलियो बनाइनु

• कांग्रेसको काेर मताधार लाई मनोवैज्ञानिक रूपमा सुदृढ पार्ने एजेन्डा

• शहरी मध्यम वर्ग, सचेत युवा र प्रजातान्त्रिक सोच भएका मतदातालाई लक्षित विषयवस्तु

प्रतिज्ञापत्रका  निम्न पक्ष भने कमजाेर रहेका छन्ः

• रोजगारी सिर्जनामा ठोस योजना, समयरेखा र कार्यान्वयन मोडेल नहुनु

• “युवालाई स्वदेशमै अवसर” जस्ता नारामा सीमित हुनु

• कृषि, शिक्षा र स्वास्थ्यका प्रतिबद्धता नीति भन्दा इच्छा सूची जस्तो देखिनु

• गरिबी न्यूनीकरण र सामाजिक न्याय लोकप्रिय भए पनि अस्पष्ट रहनु

• सबै पार्टीमा दोहोरिने विषय भएकाले फरक पहिचान नबन्नु

• १० बुँदामा धेरै विषय अटाउन खोज्दा फोकस कमजोर हुनु

• ३–४ वटा स्पष्ट जल्दाबल्दा मुद्दामा केन्द्रित हुन नसक्नु

• प्रतिज्ञापत्र नीतिगत बढी कम चुनावी देखिनु

• दीर्घकालीन संरचनागत सुधारका विषय जनताले तुरुन्त महसुस गर्न नसक्ने

• अघिल्लो कार्यकालको आत्मसमीक्षा नहुनु, “हामी कहाँ चुक्यौं ?” भन्ने स्वीकारोक्ति नआउनु

• सत्ता चलाइसकेको दलका लागि विश्वसनीयतामा प्रश्न उठ्नु

• मतदाताको मनमा “हिजो गर्न नसकेको आज किन गर्छ ?” भन्ने शंका समाधानकाे खाका नहुनु