जलद बैद्य
— जलद बैद्य
हालका दिनमा केही ठाउँमा “नेवारहरू भारत हुँदै नेपाल आएका हुन्” भन्ने प्रकारका भनाइहरू सुनिन थालेका छन्। यस्ता अभिव्यक्तिहरू सतही बुझाइ र ऐतिहासिक अज्ञानतामा आधारित छन्। नेपालजस्तो बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक देशमा कुनै समुदायको मूल जरोमाथि प्रश्न उठाउनु केवल असावधानी होइन, राष्ट्रिय एकतालाई कमजोर पार्ने काम पनि हो।
नेपाल सम्वतको उत्पत्तिको इतिहासले नै स्पष्ट गर्छ — नेवार सभ्यता नेपालकै माटोमा जन्मिएको, विकसित र विस्तार पाएको सभ्यता हो। वि.सं. ८७९ (ई.सं. ८७९) तिर महान समाजसेवी शंखधर साख्वाले काठमाडौं उपत्यकाका जनतालाई ऋणमुक्त गराउँदै नयाँ पात्रो — नेपाल सम्वत — को सुरुवात गरे। यो कार्य न त भारतमा भयो, न बाह्य प्रभावको कारण। यो त नेपालकै आत्मसम्मान र स्वतन्त्रताको प्रतीक थियो।
नेवारहरू नेपालकै आदिवासी सभ्यता
नेवार समुदाय काठमाडौं उपत्यकाको आदिवासी सभ्यता हो। पुरातात्त्विक र ऐतिहासिक प्रमाणहरूले उपत्यकामा हजारौं वर्षदेखि किराँत, लिच्छवि र मल्ल सभ्यताको निरन्तरता देखाउँछन्। यदि नेवारहरू भारतबाट आएका हुन्थे भने उनीहरूको भाषा इन्डो–आर्यन समूहमा पर्नेथियो, तर नेपाल भाषा (नेवारी) तिब्बती–बर्मेली भाषासमूहमा पर्छ — जसले उनीहरूको हिमालय क्षेत्रमै विकास भएको पुष्टि गर्छ। त्यसैले “भारतबाट आएका” भन्ने तर्क वैज्ञानिक र ऐतिहासिक दृष्टिले अस्वीकृत छ। नेवारहरूमा विविध जातीय पृष्ठभूमि भए पनि त्यो मिश्रण काठमाडौं उपत्यकाभित्रैको ऐतिहासिक सहअस्तित्वको परिणाम हो, स्थलान्तरणको होइन।
संस्कृतिको योगदान : हाम्रो साझा गौरव
नेवार सभ्यताले नेपाललाई कलामा, वास्तुकलामा, साहित्यमा, संगीतमा, व्यापारमा र सामाजिक व्यवस्थापनमा अद्वितीय योगदान दिएको छ। शंखधर साख्वा, नातिकाजी, योगेश बैद्य, नारायण गोपाल, हरिश माथेमा, मदनकृष्ण श्रेष्ठ, सिद्धिचरण श्रेष्ठ, परशु प्रधानजस्ता हजारौं स्रष्टाहरूले नेपाली पहिचानलाई समृद्ध र एकीकृत बनाएका छन्। यी सबैले नेपाली भाषा र संस्कृति सुदृढ बनाएका छन्, विभाजन होइन। त्यसैले इतिहास मेट्ने र भिन्नता उचाल्ने होइन, योगदान र साझा पहिचानलाई सम्झने बेला हो।
निष्कर्ष
नेपाल सम्वत नेपालको मौलिक पात्रो हो — यसले नेपाललाई आत्मनिर्भर, स्वाभिमानी र सृजनशील सभ्यता भएको प्रमाणित गर्छ। “नेवारहरू भारतबाट आएका हुन्” भन्ने भनाइ केवल भ्रम हो, जसले नेपालको सभ्यताको जरोमाथि अनावश्यक प्रश्न उठाउँछ। हामी सबै नेपालीका साझा पहिचान हुन् — हाम्रा विविधता नै हाम्रो शक्ति हुन्, विभाजन होइन। नेपाल सम्वतलाई सम्मान गर्नु भनेको — नेपालको मौलिक इतिहास र सांस्कृतिक गौरवलाई सम्मान गर्नु हो।
