किरात इतिहासकार तथा मुन्धुमविद् इमानसिंह चेम्जोङ (सन् १९०४–१९७५) ले कोलकतामा बिए अध्ययन गर्दागर्दै सन् १९२८ मा पिताको देहान्त भएपछि पढाई छोड्नु परे पनि उनले किरात भाषा, लिपि, साहित्य, इतिहास र संस्कृतिको खोज, अनुसन्धान तथा लेखनमा आजीवन समर्पित भए, एक दर्जन पुस्तक दिएर गए ।

साथै आर्थिक, राजनीतिक, सामाजिक, प्रशासनिक, शैक्षिक, साहित्यिक, भौतिक, धार्मिक विषयमा सदाबहार आवाज उठाउने पहलकर्मीले देवविद्या, राजविद्या, ब्रह्मविद्या र योगविद्या चतुर्थ ज्ञान तथा मनुष्य पुरुषार्थका चार अंग काम, मोक्ष, अर्थ र धर्मको साररुप दर्शनमा समर्पित रही साधना अभ्यासका कारण एक दर्जन अमूल्य ग्रन्थहरू प्रतिपादन गरे ।

किराँतको वेद किरात मुन्धुम, किरात इतिहास, किरात साहित्यको इतिहास, किरात दन्त्यकथा, किरात प्राथमिक पाठ्यपुस्तक, लिम्बू–नेपाली– अंग्रेजी शब्दकोश, मुन्धुम किरात दर्शन, लेप्चा–नेपाली–अंग्रेजी शब्दकोश, किरातकालीन विजयपुरको इतिहास, द किरात ग्रामर, हिस्ट्री एन्ड कल्चर अफ द किरात पिपुल आदि महत्वपूर्ण छन् । यी कृतिहरू लण्डन म्युजियम तथा लाईब्रेरीमा संग्रहित छन्।

इमान सिंहले सन् १९२५ मा किरात याक्थुङ चुम्लुङ गराई किरात लिपि र भाषाको प्रचारप्रसार सुरू गरे । यसका लागि कालिम्पोङको रिन्केबुङ ऐतिहासिक स्थल बन्यो । जागिर खान र भाषा बाँड्न सिक्किम, दार्जिलिङ हुँदै नेपालको पल्लो किरात लिम्बूवानमा प्रवेश गरी किरात जनसमुदायलाई जगाए ।

सन् १९५२ मा इलाममा अखिल लिम्बूवान चुम्लुङ सभा स्थापना गरी आफू अध्यक्ष र तेजबहादुर प्रसाईलाई महामन्त्री बनाई नेपाल नेपाली मानसिकतामा मुन्धुम ज्ञान, याक्थुङ शिक्षाको निम्ति राजासमक्ष माग राखे । देशबाहिर भुटान, आसाम, देहरादुन, पञ्जाब, धर्मशाला, कोलकाता, पाकिस्तानको क्वेटा, बर्मा र सिंगापुरसम्म इमानसिंह सुपरिचित छन् ।

-----------------------------
मुन्धुमविद् एवं ज्योतिषविद् डा. चन्द्रकुमार सेर्मा लिम्बू, नागरिक दैनिक, १७ पुस २०७५ को आधारमा ।