नेपालमा सशक्त संयुक्त मोर्चा निर्माणको ऐतिहासिक  आवश्यकता, अभ्यास र अनुभवका सन्दर्भमा हाम्रो आजको कार्यभार : एक सामान्य अवधारणा 

 

१. संयुक्त मोर्चाको अर्थ र औचित्य :    विभिन्न मित्र र दुश्मन शक्तिहरु आपसमा मिलेर आफ्नो साझा मुख्य दुश्मनविरुद्ध लडेर साझा लक्ष र एजेण्डाहरु पूरा गर्न-गराउनको लागि मूलतः राजनीतिक र फौजी  संघर्षको लागि हुने एकताबद्धता नै संयुक्त मोर्चा हो । यो एकप्रकारको कार्यगत एकता पनि हो । यो तत्कालीन, मध्यकालीन वा दीर्घकालीन तीन प्रकारको हुन सक्छ । राजनीतिक शब्दावलीमा यस्लाई कार्यनीतिक, आधारभूत र रणनीतिक गरी तीन थरी मोर्चाको  रुपमा राजनीतिक र फौजी संघर्ष अथवा कानुनी वा गैरकानुनी संघर्ष गर्ने सन्दर्भमा अभ्यास गर्ने गरिएको छ !  राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा यसको औचित्य र आवश्यकता देख्ने, अवधारणा ल्याउने र  प्रयोग र अभ्यास  पनि गर्ने काम मूलतः समाजवादी-साम्यवादी क्रान्तिकारीहरुले गर्दै आएका छन् र सो अनुसार सफलता पनि प्राप्त गरेका छन् ! ठुलो र शक्तिशाली मुख्य साझा दुश्मनलाई एक्लै-दुक्लै लडेर पराजित गर्न नसकिने भएकोले अन्य साना-ठुला सबैजसो मित्रशक्तिहरु र सबैजसो गौण दुश्मनशक्तिहरु समेतलाई समेटेर एउटै मोर्चा बनाई एउटै प्रधान दुश्मनलाई निशाना बनाएर प्रहार गर्ने अथवा प्रधान दुश्मनका विरुद्धमा विभिन्न मोर्चा बनाई लडेर सफलता प्राप्त गर्ने उद्देश्यले संयुक्त मोर्चा अझ खास गरी क्रान्तिकारी संयुक्त मोर्चाको अवधारणा आएको र अभ्यास पनि भएको हो । विश्व कम्युनिस्ट आन्दोलन र नेपालको राजनैतिक आन्दोलनको  इतिहास र वर्तमानमा यसप्रकारका संयुक्त  मोर्चाहरु बन्ने र लक्ष प्राप्त गर्न सफल पनि हुने गरेका छन् ।

संयुक्त मोर्चा भन्नाले केही कुराहरु स्वत: बुझिन्छ वा बुझ्नु पर्ने हुन्छ । प्रथमतः यसमा साझा लक्ष लिएका विभिन्न शक्ति-व्यक्ति, संघसंस्था र जनसमुदायहरु समावेस भएका हुन्छन् ! दोस्रो, यो साझा दुश्मन विरुद्ध लक्षित, केन्दृत र संघर्षरत हुन्छ । तेस्रो, यो तत्कालीन, मध्यकालीन  वा दीर्घकालीन तीन प्रकारको हुन सक्छ ! राजनीतिक शब्दावलीमा कार्यनीतिक, आधारभूत र रणनीतिक मोर्चा भनिन्छ । चौथो, यसमा मित्रहरुबीच मात्र होइन मुख्य दुश्मन विरुद्ध गौण दुश्मनहरुसँग मिलेर जान सकिन्छ र जानुपर्छ । पाँचौं, संयुक्त मोर्चा सामान्यत: सबै प्रकारका कामकार्वाहीहरुसंग र मूलतः राजनीतिक र फौजी लडाइँसंग सम्बन्धित हुन्छ । छैटौं, यसमा नेतृत्व एकल वा सामूहिक (रोटेसन) प्रकारको हुन्छ । सातौं, यसका घटकहरु आफैमा स्वतन्त्र हुन्छन् र तिनमा बहुमतको होइन सर्वसम्मतको निर्णय लागू हुन्छ । आठौं, साझा लक्ष,  विचार, बाटो, विधि, पद्धति आदि कुनैमा पनि फरक परेमा कुनै पनि घटकले कुनैपनि बेला असहमति राखेर पनि संगै जाने वा छोड्ने गर्न सक्छ । नवौं, सामान्यतया घोषित लक्ष पूरा भएमा यो स्वत: विघटन हुन्छ । दशौं, सहमति भएमा  आवश्यकतानुसार यसलाई गठन, पुनर्गठन (थपघट) गर्न पनि सकिन्छ । यस प्रकारका नीति, विधि र मूल्य मान्यता अनुसार चल्ने एउटा संयुक्त संगठन नै संयुक्त मोर्चा हो ।

नेपाल र नेपाली जनता यतिखेर फेरिपनि अत्यन्तै संकटपूर्ण अवस्थाबाट गुजृरहेका छन् । यो संकट पार्ने वैदेशिक शक्तिकेन्द्रहरु मुख्यतः इन्डो-पश्चिमा वैदेशिक शक्तिकेन्द्र र तिनको दलाली गर्ने घरेलु शासक वर्ग र सत्ता नै हुन् । यी दुवै शक्तिहरु नेपाल र नेपालीका आधारभूत दुश्मन हुन् । यी अहिले आपसमा मिलेर नेपाल र नेपालीमाथि शोषण र दमनको महाचक्र चलाइरहेका छन् । त्यसैले देसी-विदेसी दुश्मन शक्तिहरु आपसमा एक भएर मोर्चाबद्ध बनेर सिङ्गो नेपाल र नेपाली जनताको स्वत्व-अस्तित्व समेत समाप्त पार्ने गरी आइरहेका छन् । यो महा संकटको बेला तिनलाई परास्त गरी नेपाल र नेपालीलाई पूर्णरुपले मुक्ति, प्रगति र समृद्धि अर्थात् स्वतन्त्रता, समानता र सुखशान्ति दिलाउन   सम्पूर्ण देसभक्त, जनवादी, वामपन्थी, प्रगतिशील र क्रान्तिकारी कम्युनिस्टहरुको एउटा सशक्त संयुक्त मोर्चाको आवश्यकता टड्कारो बनिरहेको छ । यस सन्दर्भमा संयुक्त मोर्चाको सान्दर्भिकता र औचित्य स्वत: स्पष्ट छ । 

 रूसमा क्रान्ति चलिरहेको बेला लेनिनले सोभियतको रुपमा मजदुर र किसानको संयुक्त मोर्चालाई भ्रूणको स्तरबाट विकास गरी यसको प्रारम्भिक अभ्यास गर्नु भयो । यही  अभ्यासलाई सैद्धान्तिकृत गर्दै सन् १९२२ मा लेनिनले संयुक्त मोर्चाको सामान्य अवधारणा तयार गर्नु भयो ! यसै अवधारणालाई परिमार्जन गरी लेनिनले कोमिन्टर्नको चौथो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा प्रस्तुत गर्नुभयो र पारित पनि भयो । यसरी यसले विश्वव्यापी प्रचार र मान्यता पाएको देखिन्छ । यद्यपि इतिहासमा गैरलेनिनवादी व्यक्तित्वहरुले पनि यसप्रकारको संयुक्त मोर्चाको बारेमा चर्चा गरेको नपाइने भने होइन । 

संयुक्त मोर्चाबारे सैद्धान्तिक चर्चा गर्दा दर्शनसम्बन्धी एउटा विषय  अन्तर्विरोधको नियमबारे थोरै चर्चा गर्नु आवश्यक हुन्छ । अन्तर्विरोधको नियम छ कि दुई विपरीतहरु बिचमा एकता र संघर्ष हुन्छ ! तीमध्ये एकता सापेक्ष, शर्तबद्ध, अस्थायी र गौण हुन्छ भने संघर्ष निरपेक्ष, नि:शर्त, स्थायी र प्रधान हुन्छ । 

यसको अर्थ हो दुश्मन शक्तिहरु बिचमा एकता सिमित अवधि, निश्चित एजेन्डा र खास-खास स्थितिमा हुन्छ भने मित्र शक्तिहरु बिचमा दीर्घकालसम्म, समान ध्येय-उद्देश्यमा आधारित भएर सार्वकालिक रुपमा नै हुन्छ र हुनुपर्छ ।

कुनै पनि देसको जनवादी क्रान्तिकालमा परस्पर विरोधी  मुख्य दुई शक्तिहरु हुन्छन् । एउटा दुश्मन शक्ति हुन्छ  जसमा घरेलु प्रतिक्रियावादी  र वैदेशिक प्रतिक्रियावादी शक्ति हुन्छन् भने अर्को मित्र शक्ति हुन्छ जसमा ती दुश्मनहरुबाट शोषित-पीडित देस र त्यहाँका देशभक्त र क्रान्तिकारी जनता हुन्छन् ! यी दुई शक्तिबिच अनिवार्यत: संघर्ष हुन्छ र त्यो संघर्ष एकले अर्कालाई पूर्ण रुपले पराजित गर्ने रुप र स्तरमा हुन्छ र गर्नु पर्छ । त्यसैले त्यो  संघर्ष गर्दा देस र विदेसका प्रधान र गौण दुश्मन र मित्र शक्तिहरुको पहिचान गर्नुपर्छ । प्रधान दुश्मनलाई एक्ल्याएर कमजोर पार्ने अनि मित्रशक्तिहरु र गौण दुश्मन शक्तिजति सबैजसोलाई समेटेर मोर्चा बनाई   मुख्य दुश्मनमाथि प्रहार केन्दृत गरी विजय पाउनुपर्छ भन्ने विचार र मान्यता अनि सोअनुसार काम र व्यवहार देस-विदेस जहाँतहीँ भैआएको इतिहास स्पष्ट नै छ ।

क) परस्पर दुश्मन शक्तिहरुबिचको संयुक्त मोर्चाका अभ्यासहरु :

अ. चिनियाँ क्रान्तिमा संयुक्त मोर्चाको अभ्यास र अनुभव -  

लेनिनले रुसी क्रान्तिका दौरानमा सोभियतको रुपमा मजदुर र किसानको एकतालाई संयुक्त मोर्चाको रुपमा सर्वप्रथम प्रारम्भिक विकास र अभ्यास गरेपछि त्यसको शक्ति, सफलता, प्रभावकारिता र लोकपृयतासँगै त्यो सिद्धान्तले चौथो अन्तरराष्ट्रियमा मान्यता पनि पाएको सन्दर्भमा  संयुक्त मोर्चाको शक्तिलाई आत्मसात् गर्दै सन् यात्सेनले पनि आफ्नो राज्यसत्ता विरुद्ध लड्ने चिनियाँ  कम्युनिस्ट पार्टीसँग समेत् संयुक्त मोर्चा बनाई लड्नुपर्ने आवश्यकतालाई महसुस गरेपछि आफ्नो नेतृत्वको कुओमिन्ताङ राष्ट्र वादी पार्टी  र चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका कार्यकर्ताहरुबिच  १९२४ मा संयुक्त मोर्चा बन्यो । तर लगत्तै सन् यात्सेनको मृत्यु हुनाले त्यसपछिको नेतृत्व च्याङ काइ सेकले कम्युनिस्ट पार्टीका कार्यकर्ताहरुको हत्या-आतंक मच्चाएपछि त्यो मोर्चा १९२७ मा भङ्ग हुँदा त्यो त्यति सार्थक भएन । तथापि त्यसप्रकारको मोर्चाको टड्कारो आवश्यकता त्यतिबेला आमरुपमै महसुस भयो जतिबेला जापानी साम्राज्यवादले चीनमाथि भीषण हमलाहरु गर्दा जनता र मुलुककै अस्तित्व संकटमा परेको थियो । तर च्याङ काइ सेकले यो महसुस गरेको थिएन । जब उसका आफ्नै सेनाले उसलाई घेरेर माओसँग मिलेर जान बाध्यपारे, तबमात्र माओको नेतृत्वको चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी र च्याङको नेतृत्वको कुओमिङ्ताङ पार्टी र सत्ता जस्ता परस्पर विरोधी दुई दुश्मन शक्तिहरुबिच अर्थात् सत्तापक्ष  र विद्रोहीपक्ष बिच सन् १९३७ मा संयुक्त मोर्चा बन्यो । मोर्चाले आफ्नो मुख्य साझा दुश्मन जापानी साम्राज्यवाद र उसको चीनमाथिको हस्तक्षेपको सशक्त र निर्णायक रुपमा प्रतिरोध गर्न सक्यो । फलतः उसलाई परास्त गर्न सफलता प्राप्त गरेर चीन पूर्ण स्वाधीन भएपश्चात्  १९४५ मा भङ्ग मोर्चा भएको थियो ।

१९१७ को सोभियत  समाजवादी क्रान्तिपछि सोभियत समाजवादी रुसलाई  समाप्त पार्ने लक्षसहित हिटलर नेतृत्वको जर्मन नाजीवादको मुख्य कमाण्डिङमा इटालियन फासिवाद र जापानी साम्राज्यवादले संयुक्त रुपमा सामान्यतया विश्व कब्जा गर्ने र विशेषत: सोभियत समाजवादी रुसलाई त ध्वस्त नै गर्ने उद्देश्यले १९३९ मा द्वितीय विश्वयुद्धको सुरुवात गरेपछि स्टालिनको पहलमा अमेरिका र बेलायतजस्ता साम्राज्यवादी शक्तिराष्ट्रहरुसँग मिलेर एउटा अन्तर्राष्ट्रिय संयुक्त मोर्चा बनाई लडेर हिटलरी आक्रमणको सशक्त प्रतिरोध गरेपछि सोभियत समाजवादी राष्ट्रलाई जोगाउन र विश्वयुद्धलाई अन्त्य गर्नमा सफलता मिलेको थियो ।

इ) नेपाली क्रान्तिमा संयुक्त मोर्चाको अभ्यास -

नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको इतिहासमा सर्वप्रथम कार्यनीतिक संयुक्त मोर्चाको अवधारणा र प्रस्ताव क. पुष्पलालले ल्याउनुभएको हो ! उहाँले प्रमुख दुश्मन निरंकुश राजतन्त्रात्मक निर्दलीय पंचायती व्यवस्थाका विरुद्धमा दलाल पुँजीवादी प्रतिक्रियावादी शक्ति नेपाली काङ्ग्रेसलगायत मिल्नसक्ने जति सबै शक्तिहरु मिलेर लडेर राजतन्त्र र पंचायत फाल्नुपर्ने  संयुक्त संघर्षको कार्यनीति ल्याएपनि शुरुमा त्यो लागू त भएन, बरु यस्तो संयुक्त मोर्चा बनाउने नीति लिएवाफत धेरैजसो कम्युनिस्ट पार्टी र नेताहरुले उनलाई गद्दारसम्म पनि भने । मोहनविक्रम सिंहले त "गद्दार पुष्पलाल" नामक पुस्तक नै लेखे । तथापि सैद्धान्तिक र राजनीतिक एवं वस्तुगत र व्यावहारिक रुपमा संयुक्त मोर्चाको यो स्वरुप सही र अत्यावश्यक थियो । फलतः पुष्पलालको मृत्युपछि भएपनि वामपन्थी दलहरुको र नेकाको बिचमा पंचायत र राजतन्त्रविरुद्ध संघर्ष गर्ने सहमति भएपछि २०४६ मा  निशाना एक मोर्चा तीन गराई संघर्ष गर्दा ठुलो जनआन्दोलन हुँदा राजाको निरङ्कुशता र निर्दलीय पंचायति व्यवस्था समाप्त भई बहुदलीय संसदीय व्यवस्थाको पुनर्स्थापना भएको थियो । तत्पश्चात् पुन: प्रतिगमन भएर राजा ज्ञानेन्द्रले कू गरी पुन: प्रतिगमन भै शासनसत्ता उनको हातमा गएपछि पुन: युद्धरत माओवादी क्रान्तिकारी र अन्य सबै संसदवादी दलहरुबिच सहमति भएर संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रका लागि निशाना एक मोर्चा दुई बनाएर लडियो । यो संयुक्त संघर्षले पनि विजय प्राप्त गर्‍यो र देसमा संविधान सभा हुँदै संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र आयो ।

माथिनै उल्लेख गरिसकियो कि रुसमा सोभियत स्वयं नै मजदुर-किसान जस्ता मित्रवर्ग वा शक्तिहरुको क्रान्तिकारी संयुक्त मोर्चा नै थियो ! संयुक्त मोर्चा क्रान्तिअघि संघर्ष र क्रान्तिको साधन हो भने क्रान्तिपछि सत्ता र सेवाको साधन हो र हुनुपर्छ । ठिक यही चरित्र, स्वरुप र जिम्मेवारी सोभियतले निर्वाह गरेको स्पष्ट छ ! यसरी नै चिनियाँ क्रान्तिमा पनि माओले क्रान्तिका तीन जादुगरी हतियारमध्ये पार्टीको नेतृत्वमा रहने क्रान्तिकारी संयुक्त मोर्चा पनि एक हो भन्दै उक्त मोर्चामा क्रान्तिका आधारभूत शक्तिहरु मजदुर, किसान र सिपाही  रहन्छन् भन्ने अवधारणा ल्याई तिनको प्रयोग र अभ्यास गरेर मोर्चामार्फत  क्रान्तिको सफलता र विजयको लागि ठूलो भूमिका निर्वाह गराउनुभयो । त्यति मात्र होइन, त्यतिबेला चीनमा भएका अन्य देसभक्त, जनवादी र प्रगतिशील राजनीतिक  शक्तिहरुबीच वैदेशिक हस्तक्षेप र घरेलु शोषण-उत्पीडनका विरुद्धमा कुनै न कुनै रुपमा सहमति, सहकार्य र संयुक्त मोर्चा गरेर क्रान्ति सम्पन्न भएको पाइन्छ भने क्रान्तिपछि आज पनि तीमध्ये आठ राजनीतिक शक्तिहरु सत्तामा समेत सहभागी भएर सहकार्य गरिरहेको देखिन्छ ।

यस सहकार्यको प्रतिबिम्ब र प्रतिनिधित्व नेसनल पिपुल्स कङ्ग्रेस र चिनियाँ जनराजनीतिक सल्लाहकार परिषद ( Chinese People´s political consultative conference ) जस्तो चिनियाँ सरकार र पार्टिको सल्लाहकारको भूमिकामा रहेको संस्थामा समेत भएको देखिन्छ । यसरी चिनियाँ संयुक्त मोर्चा बहुदलीय सहकार्यको लागि एक अंग र संवैधानिक सभाका लागि राजनीतिक सल्लाहकारको रुपमा अद्यापि रहिआएको छ !

चिनियाँ मित्रशक्तिहरुबिचको संयुक्त मोर्चाको रुपमा बनेको यो cppcc चिनियाँ नयाँजनवादी क्रान्ति भएसंगै १९४९ सेप्टेम्बर १ मै स्थापना भएको हो जो अद्यापि कायम र कृयाशील छ ।

यहाँनेर चिनियाँ क्रान्तिलाई निरन्तरता दिने, संरक्षण गर्ने र सम्बर्द्धन गर्ने सन्दर्भमा माओले पार्टीका क्रान्तिकारी नेता-कार्यकर्ताहरु, क्रान्तिकारी युवाहरु, रेड गार्डहरु र आम जनसमुदायहरुलाई आह्वान र गोलबन्द गरी संचालन गर्नुभएको महान् सर्वहारा साँस्कृतिक क्रान्तिलाई पनि तत्कालीन विशेष अवस्थामा एक विशिष्ट प्रकारको संयुक्त मोर्चाद्वारा सम्पन एक अद्वितीय क्रान्तिको रुपमा स्मरण गर्नु वांछनीय हुन्छ ।

पुष्पलालले नेपाली क्रान्तिको स्वरुप नयाँ जनवादी हुने कुरा गरेसँगै प्रधान अन्तर्विरोध पनि देसीय सामन्तवाद अर्थात्  निरंकुश राजतन्त्रात्मक पंचायत व्यवस्थासंग भएकोले नयाँजनवादी क्रान्तिको प्रमुख दुश्मन घरेलु प्रतिकृयावाद अर्थात राजा र उनको पंचायती व्यवस्था भएकोले  यसका विरुद्ध नेपाली काङ्ग्रेस लगायतका पंचायत विरोधी प्रतिक्रियावादी शक्तिहरु, जो नेपाली क्रान्तिका दुश्मन नै हुन्, सँग मिलेर गरिने संयुक्त आन्दोलनका अतिरिक्त देसभक्त र जनवादी चरित्रका मित्र शक्तिहरु, वर्गहरु र समुदायहरुको संयुक्त क्रान्तिकारी मोर्चा बनाएर पार्टीले प्रधान दुश्मनमाथि प्रहार केन्दृत गरेर क्रान्ति सम्पन्न गर्नुपर्ने औंल्याउनु भयो ।त्यसपछि नेपाली नयाँ जनवादी क्रान्तिका पक्षधर पार्टीहरुले यसै अनुसार विभिन्न रुप र स्तरका संयुक्त मोर्चाहरु बनाएर संघर्ष गर्न सुरु गरेको पाइन्छ । २०४६ को जन आन्दोलनको बेलामा साहना प्रधानको नेतृत्वको सात वाम दलहरुको मोर्चा र बाबुराम भट्टराईको नेतृत्वको चार क्रान्तिकारी शक्तिसहित विभिन्न संघसंस्था र व्यक्ति-व्यक्तित्वहरुको संयुक्त मोर्चा प्रधान साझा दुश्मनका विरुद्धमा बनेका र लडेका मित्रशक्तिहरुका  अस्थायी कार्यनीतिक मोर्चाहरु हुन् ! 

यसप्रकारका कार्यनीतिक मोर्चाहरु प्रतिक्रियावादी सत्ता र व्यवस्थाका  विकल्पको लागि मात्र होइन, तिनबाट भए-गरेका राष्ट्रघाती र जनघाती कृयाकलापका विरुद्धमा २०४८ यता त यथेष्ट रुपमै बन्दै, लड्दै र आंशिक सफलतासंगै भत्कदै अनि आवश्यकता अनुसार पुन: बन्दै आएका छन् !

जहाँसम्म रणनीतिक वा मध्यकालीन संयुक्त मोर्चा निर्माण र संचालनको प्रश्न छ, त्यो पनि विभिन्न क्रान्तिकारी भन्न रुचाउने दलहरुले आ-आफ्नो पार्टीको नेतृत्वमा एक जादुगरी हतियारको रुपमा निर्माण गर्दै आन्दोलन गरिआएका छन् । यससन्दर्भमा 

तत्कालीन नेकपा एकताकेन्द्रले आफ्नो नेतृत्वमा आफ्नै समर्थक जनवर्गीय संगठनहरुलाई समेटेर बनाएको रणनीतिक संयुक्त मोर्चा "संयुक्त जनमोर्चा, नेपाल"ले चुनावी संघर्षका अतिरिक्त राष्ट्रियता, जनतन्त्र र जनजीविका जस्ता रणनीतिक मुद्दाहरुलाई लिएर गरेका संघर्षहरु उल्लेखनीय छन् । यसरी नै नेकपा मसालले राष्ट्रिय जनमोर्चा, नेकपा क्रान्तिकारी माओवादीले देशभक्त तथा जनगणतान्तृक मोर्चा नामक रणनीतिक संयुक्त मोर्चाहरु बनाएर एकल वा संयुक्त  संघर्षहरु गरिरहेका छन् !

जनयुद्धका दौरानमा २०५८ मा नेकपा माओवादीले पनि आफ्नो नेतृत्वमा जनमुक्ति सेना, स्थानीय सत्ता र जनवर्गीय संगठन तथा जातीय र क्षेत्रीय मोर्चा समेतको सहभागीतामा संयुक्त क्रान्तिकारी जनपरिषद नामक रणनीतिक क्रान्तिकारी संयुक्त मोर्चाको निर्माण गरी संघर्ष र सत्ता दुवैको साधनको रुपमा परिचालन गरेको स्मरणीय छ ।

विचारणीय के छ भने वास्तवमा उक्त कुनै पनि मोर्चाहरुले  क्रान्तिकारी रणनीतिक संयुक्त मोर्चाको काम गर्न सकेका छैनन् । यसको पछिल्लो प्रयासस्वरुप चार कम्युनिस्ट घटकहरु क्रमशः वैद्य नेतृत्वको क्रान्तिकारी माओवादी, विप्लव नेतृत्वको नेकपा, ॠषिकट्टेल-लोक नारायण नेतृत्वको नेकपा र आहुती नेतृत्वको बैज्ञानिक समाजवादी  पार्टीको सहभागिता र संयुक्त नेतृत्वमा तर विडम्बना  सच्चा क्रान्तिकारी रणनीतिक संयुक्त मोर्चा निर्माण गरी२०७७ माघ २९ मा  घोषणा गरेका थिए । तर दुखद विडम्बना के भयो भने घोषणा लगत्तै केही आकर्षक कार्यक्रमहरु गरिए र  आम जनतमा क्रान्तिप्रतिको आशा पलाउन थाल्दै गरेको बेलामा विप्लवको भूमिगत पार्टी खुला भै शान्तिपूर्ण संघर्ष गर्न तयार भयो र यो मोर्चा पनि निस्कृय हुंदै विघटन नै भयो । त्यसपछि सन्त बहादुर नेपाली नेतृत्वको नेकपा विद्रोही मसाल, मानध्वज गुरुङ नेतृत्वको नेकपा मार्क्सवादी-पुष्पलाल, सुवासराज काफ्ले नेतृत्वको जनसमाजवादी पार्टी, राजु कार्की-माधव दाहाल नेतृत्वको नेकपा समाजवादी, लक्ष्मण उप्रेती नेतृत्वको नेकपा मालेमा केन्द्र, नारायण प्रसाद शर्मा नेतृत्वको एमसीसी खारेज अभियान, शम्भु कटेल नेतृत्वको मार्क्सवादी एकता अभियान, उदयराज अधिकारी नेतृत्वको मार्क्सवाद तथा पुष्पलाल विचार मंच, राजन तिमिल्सिना नेतृत्वको जनसरोकार समाज, लोककृष्ण -सुरेश कार्की नेतृत्वको पुष्पलाल अध्ययन समाज, कृष्ण धमला-भूमि देवकोटा नेतृत्वको जनसमाजवादी मंच, श्याम श्रेष्ठ- एकलाल श्रेष्ठ नेतृत्वको प्रगतिशील रुपान्तरण अभियान  र प्रचण्ड-किसन शर्मा नेतृत्वको माओवादी केन्द्र र स्वतन्त्र क्रान्तिकारी बौद्धिक व्यक्तित्व प्राध्यापक रमेश शर्मा लगायतका विभिन्न पार्टी, अभियान र संघसंस्था सम्बद्ध नेतृत्व र व्यक्तित्व पंक्तिबाट संस्थागत वा व्यक्तिगत रुपमा सच्चा क्रान्तिकारी र शक्तिशाली पार्टी, मोर्चा र आन्दोलन  निर्माणार्थ एकीकरण, ध्रुवीकरण र गठबन्धन (संयुक्त मोर्चा) जे जति जहिले र जसरी सम्भव र उपयुक्त हुन्छ त्यही निर्माणको लागि लामोसमय छलफल चलाइयो । नयाँ, मौलिक र सिर्जनशील विचारका आधारमा पार्टी एकीकरणको सैद्धान्तिक आधारस्वरुप मूलभूत विषयहरुमा   एकरूपता भएसंगै दस्तावेज पनि अभिलेखीकरण गरियो तर कतिपयको उदासीनता, कतिपयको हतारो, कतिपयको विचारभन्दा पद्धतिप्रकृया र कतिपयको चुनावी मोह र वितृष्णाका कारण हुनै पर्ने पार्टी एकता त भएन नै बल्लतल्ल गठबन्धन स्वरुप क्रान्तिअघि मात्र होइन पछि पनि सत्ता, पार्टी, नेता, शासक र शोषकहरुबाट हुने देसविरोधी, जनविरोधी र क्रान्तिविरोधी शक्ति र व्यक्ति अनि तिनका मति, गति, नीति, वृत्ति र कृतिका विरुद्धमा  दीर्घकालसम्म अर्थात् समाजवादको अवधिभरनै सक्रिय रही शासक-शोषकहरुलाई निरन्तर सुझाव र दवाव दिने, सचेत र सतर्क पार्ने, खबर्दारी र चेतावनी दिने अनि अत्यावश्यक भए हस्तक्षेप गर्ने गरी संयुक्त क्रान्तिकारी मोर्चा निर्माण भयो । यसले आफू र आफूजस्तै अन्य क्रान्तिकारी, देसभक्त र जनवादी शक्ति र जनसमुदायहरुलाई सचेत, संगठित र आन्दोलित गर्दै क्रान्तिपछि हुनसक्ने प्रतिक्रान्तिलाई ठोक्न र रोक्नको लागि निरन्तर जनताका बिचमा रहेर सडक संघर्षलाई प्राथमिकता दिंदै सदन र सरकारको संघर्षलाई समेत जोडेर जनखबर्दारी बढाउने सोच अपनायो । अनि यो मोर्चा महङ्गी, भ्रष्टाचार, कृषिमल अभाव र नागरिकता विधेयक जस्ता राष्ट्रघाती र जनविरोधी कृयाकलापका विरुद्धको आन्दोलन मा सकृय भै स्थापित हुँदै गयो । तथापि आन्दोलनको कठिनता, जटिलता, विलम्बता र उतारका बिचमा पनि आंशिक उपलब्धि मात्र हुने घटना-प्रक्रियासंगै यसप्रति विभिन्न शक्ति र नेताहरुमा  आएको उदासीनता  र यसको नेतृत्व चयनमा विलम्बका कारण यो पूर्ण, सबल, सुदृढ र विस्तारित भएन । यति मात्र होइन, अहिले त यो सकृय पनि हुन सकेको छैन ।