लोकनारायण सुबेदी
बार्ताको कुरा बीच बीचमा आइरहे पनि अहिलेसम्म कुनै निकास ननिस्किकन यूक्रेन युद्ध गतिरोधमै चलिरहेको छ । यो युद्ध मोर्चाको गतिरोधको स्थिति हो । तर यो युद्ध र यसको गतिरोधको सैनिक र आर्थिक प्रभाव भने बिश्व भरका देशहरुले महसुश गरिरहेका छन् । यतिबेला बिश्वमा सबैभन्दा ठूलो संकट ऊर्जा संकट र खाद्य सुरक्षाको कुरा बनेको छ । त्यसमा पनि यो ऊर्जा संकटको सन्त्रास सबैभन्दा बढी यूरोप र खाशगरी जर्मनीमा परेको बताइन्छ । रुसको ग्यास आपूर्तिमा उत्पन्न भएको ब्यबधानका कारणले जर्मनीका नागरिकहरुलाई कुन चिन्ताले सताइरहेको छ भने आउदो जाडोको मौसमको सामना अब के कसरी गर्ने हो ? अर्कातिर यूक्रेनबाट खाद्य आपूर्ति रोकिदा अफ्रिका समेत बिश्वका बिभिन्न देशहरुमा ठूलो र भयावह खाद्य संकट उत्पन्न हुने चेतावनी पनि दिइदै गरेको स्थिति बिद्यमान छ ।
 यतिबेला कृष्ण सागर अर्थात् ब्ल्याक सीका बन्दरगाहरुमा जलयानहरुको आवावगमन एकदमै ठप्प छ । खाद्यान्न भरिएका यूक्रेनका जलयानहरु त्यो क्षेत्र भएर कतै जान पाउँदैनन् र जान सक्तैनन् । त्यस स्थितिका लागि युद्धरत रुस र यूक्रेनले एक अर्कालाई दोषारोपण पनि गरिरहेका छन् । रुसले के भनिरहेको छ भने खाद्यान्न बोकेका जलयानलाई उसले कतै रोकेको छैन, बरु स्वयं यूक्रेनले नै सामुद्रिक तटहरुमा बारुदी सुरुङ्ग बिछ्याएको र आवत जावतमा कठिनाई उत्पन्न गरिरहेकको छ छ । बास्तवमा त्यसैले गर्दा नै जलयानहरुको आवात जावत ठप्प भएको हो ।
 इण्डोनेशियाको राजधानी बालीमा हालै आयोजित ठूला अर्थब्यवस्था भएका देशहरुको संगठन जी–२० को बैठकमा पनि यो यूक्रेन युद्धसँग जोडिएको खाद्य संकटका बारेमा चिन्ताकासाथ चर्चा चलेको थियो । यो जी – २० शीखर बार्ताभन्दा केही महिना पूर्ब भएको बिदेशमन्त्री स्तरको यसै बैठकमा पनि बिभिन्न देशहरुका बिभिन्न गुटका बिदेशमन्त्रीहरुले भाग लिएका थिए । अमेरिकी बिदेश मन्त्री एन्थोनी ब्लिंकेन र रुसका बिदेशमन्त्री सर्गेई लाभारोभ एकै कक्षमा उपस्थित भएर पनि उनीहरुले एक अर्कालाई एकै कक्षमा रहेका भए पनि उनीहरुले एक अर्कालाई बेवास्ता गरे । यो बैठकमा पनि न त बिदेशमन्त्रीहरुको कुनै सामुहीक फोटो सेशन चल्यो न त कुनै संयुक्त बक्तब्यबाजी नै भयो । जुन कुरा पहिला पहिला एउटा सामान्य कुरा हुने गर्दथ्यो । 
 यस स्थितिबाट खुलस्त हुन्छ कि यूक्रेनलाई लिएर रुस र अमेरिकाको नेतृत्वमा रहेको पश्चिमा देशहरुका बीच टक्कर र तनाव चाडै समाप्त हुने संकेत छैन । यद्यपि यो बैठक आयोजना हुँदा रुसलाई के फाइदा भयो भने अमेरिकाले रुसलाई  अन्तर्राष्ट्रि राजनीतिबाट  एक्ल्याउन गरेको प्रयास असफल भयो । यस दृष्टिबाट रुसका लागि बैठकमा संलग्नता हुनु नै एउटा सन्तोषको बिषय बन्यो । 
 त्यो बैठकको अर्को महत्वपूर्ण घटना क्रममा चीन र अमेरिकाका बिदेश मन्त्रीहरुको भेट बार्ता रह्यो । अमेरिकी बिदेश मन्त्री एन्थोनी ब्लिंकेन र चीनका बिदेशमन्त्री वांग यीले त्यहाँ भेटघाट गरेका थिए । त्यो भेटघाट नाटो सैन्य संगठनको मेड्रिड(स्पेन) मा आयोजित बैठक पछि भएको हो । त्यो मेड्रिड बैठकमा नाटोले पहिलो पटक चीनलाई एउटा चूनौतिकोरुपमा स्वीकार गरेको थियो । तर यूक्रेन युद्धका कारण अमेरिका सहीत पश्चिमी देशहरु के द्विबिधामा परेको देखिएका छन् भने उनीहरुको प्राथमिकता यूरोप हो कि इण्डो–प्यासिफिक (हिन्द–प्रशान्त) क्षेत्र अल्मल जस्तै छ । वास्तवमा अहिले पश्चिमा देशहरुले सम्पूर्ण दाउ पेच यूक्रेनमा लगाइराखेको हुनाले हिन्द प्रशान्त रणनीतिको कुरा पछि परेको देखिएको बिश्लेषकहरु औंल्याइरहेका छन् ।वास्तबमा अमेरिकाका लागि आज चीन ठूलो चूनौतिकोरुपमा खडा भएको छ भने यूक्रेन पश्चिमी देशहरुका लागि सैनिक कारबाही पनि कम ठूलो चूनौति उनीहरुका लागि रहेको छैन । यूक्रेनमा रुसले आफ्नो सैनिक लक्ष पूरा गर्नसक्यो भने त्यो अमेरिकाका लागि भियतनाम र अफगानिस्तानको भन्दा ठूलो पराजयको कुरा हुने देखिन्छ । त्यसो भएमा यूरोप  र कथित लोकतान्त्रिक देशहरुमा अमेरिकाको साखमा ठूलो बट्टा लाग्ने छ । यसै कारणले अमेरिका रुस बिरुद्ध यूक्रेनले युद्ध जित्नु पर्दछ भन्ने कुरामा जोडबल लगाइरहेको देखिदै आएको छ । अझ अगाडि बढेर रुसलाई यति धेरै कमजोर पार्नु पर्ने र उसको सैनिक तथा आर्थिक स्थिति जर्जर बनोस भन्ने अमेरिकाको मूख्य लक्ष केन्द्रित । यो लक्ष प्राप्तिका लागि अमेरिकालाई भारत र चीनको पनि सक्रिय सहयोग चाहिने कुरा सबैले बुझेको  छ । त्यसैले के कुरा प्रकाशमा आएको थियो भने ब्लिंकेन र वाङ यी बीचको बार्तामा अमेरिकाले रुसलाई चीनले मद्दत नगरोस भन्ने कुरामा अमेरिकाले जोड दियो ।
रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटीनले यूक्रेनमा बिशेष सैनिक अभियान चलाउन शुरु गर्नुभन्दा पहिला चीनसँगको आफ्नो देशको सम्वन्धलाई सुदृढ र परिपक्क बनाएको थियो । त्यसले गर्दा नै अहिले अमेरिका यो चीन–रुसको सम्वन्ध र साझेदारीलाई कमजोर तुल्याउन हर सम्भव कोशिशकासाथ उद्यत छ । यसरी रुसलाई सुदृढ घेराबन्दी गर्न हरतरहले लागेको छ । यसका लागि अमेरिकाले भारतलाई आफ्नो पक्षमा ल्याउन जोडबल लगाइरहेको छ र तर असफल हुने देखिन्छ ।
 किनभने भरतले पनि पछिल्लो समयमा अमेरिकाको यो कुरालाई नजर अन्दाज जस्तो गर्दै रुसबाट आफुलाई चाहिने कच्चा तेल खरिद गर्न जारी राखेको छ । यसका अतिरिक्त भारतले इरान–रुसको बहु आयामिक परिबहन कोरिडरको माध्यमबाट माल ढुवानीको काम पनि गरिरहेको छ । राष्ट्रपति पुटीनले त्यस कोरिडरलाई मध्य एशिया र यूरोमा आर्थिक गतिबिधि ब्यापक बनाउने माध्यम मानेका छन् । यस कुरामा उनलाई भारत र इरानको पनि सक्रिय सहयोग रहेको देखिन्छ । यसरी अहिले नाटोको बिस्तार र रुसको प्रतिरोधका कारण उत्पन्न यूक्रेन युद्धले कुनै निकास पाएको छैन ।