लोकनारायण सुबेदी
श्रीलङ्काको संसदीय निर्वाचनमा नेसनल पिपुल्स पावर (एनपीपी) ले ऐतिहासिक विजय हासिल गरेको छ । त्यहाँ वास्तवमा पहिलो पटक कुनै राजनीतिक दलले समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत दुई तिहाइ बहुमत प्राप्त गरेको छ । एनपीपीले २२५ सिटमध्ये १५९ सिटजितेर ६१.६ प्रतिशत मत प्राप्त गरेको छ । सन् २०२० मा सम्पन्न यस अघिको चुनावमा एनपीपीले जम्मा तीन सिट मात्र जितेको तथ्यलाई विचार गर्दा यो अहिलेको असाधारण चुनावी प्रदर्शन मान्न सकिन्छ।
यसभन्दा पहिला गएको सेप्टेम्बरमा एनपीपीका उम्मेदवार अनुरा कुमारा दिसानायकेले ४२ प्रतिशत मत प्राप्त गरी दोस्रो वरीयताको मत गणना पछि विजयी बनेका थिए । राष्ट्रपतिको कार्यभार सम्हालेपछि दिसानायकेले संसद् विघटन गरी नोभेम्बर १४ मा संसद्को निर्वाचनको आह्वान गरेका थिए र जनताले बिजय दिलाउने अपेक्षा गरेका थिए।
पाँच बर्ष अघि सन् २०१९ मा गठन भएको एनपीपीमा मार्क्सवादी पार्टी जनता विमुक्ति पेरुमाना (जेभीपी) र अन्य २० राजनीतिक दल, ट्रेड यूनियन र सामाजिक समूहहरू रहेका छन् । जेभीपीका दिसानायके एनपीपीका नेता हुन् । डिसानायके राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुनु र एनपीपीले संसद्मा दुई तिहाइ बहुमत प्राप्त गर्नु श्रीलङ्काको राजनीतिमा टेक्टोनिक अर्थात् एउटा भूकम्पीय परिवर्तनको सङ्केत हो भनिदैछ । यो पटकको जुनाबमा राजापाक्षेको एसएलपीपी, टुक्रिएको एसएलएफपी र रानिल विक्रमासिंघेको पूर्व युनाइटेड नेसनल पार्टी जस्ता सामाजिक अभिजात वर्ग र पारिवारिक हितको प्रतिनिधित्व गर्ने पार्टीहरू नराम्ररी पराजित भए। सजिथ प्रेमदासाको नेतृत्वमा रहेको एसजेबीले मात्र संसदमा ४० सिट जितेको थियो ।
श्रीलंकाका २२ निर्वाचन क्षेत्रमध्ये २१ जिल्लामा एनपीपी विजयी भएको छ । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण परिणाम जाफना र वन्नीका तमिल जिल्लाहरूमा भएको छ, जहाँ एनपीपीले इलानकाई तमिल अरासु कच्छी (आईटीएके) र अन्य तमिल पार्टीहरूलाई पराजित गरेको छ। एनपीपीले अम्पारा र ट्रिन्कोमालीमा पनि यस क्षेत्रको नेतृत्व गरेको थियो, जहाँ पर्याप्त मुस्लिम जनसंख्या छ।
मध्य क्षेत्रमा पनि, जहाँ पर्याप्त तमिल बगान श्रमिकहरू छन्, एनपीपीले दक्षिणी जिल्लाहरूमा आफ्नो सफाईको अलावा राम्रो प्रदर्शन गर्यो। यसरी एनपीपीले जातीय र धार्मिक पहिचानमाथि विजय हासिल गर्दै समाजका सबै वर्गको समर्थन एनपीपी र जेभीपीको व्यापक लोकप्रियतामा वृद्धि गरको छ । २०२२ मा श्रीलङ्कालाई पंगु बनाउने गम्भीर आर्थिक संकटको समय सुरु भएको थियो, जसले अरागलाया सामूहिक विद्रोहको नेतृत्व गरेको थियो। यो जनविद्रोह राजापाक्षे परिवारले देशलाई लुट्नका लागि नेतृत्व गरेको भ्रष्ट राजनीतिक व्यवस्थाविरुद्ध थियो । राजनीतिक भ्रष्टाचारविरुद्ध सङ्घर्षको नेतृत्व गर्दै र जनताको आर्थिक अधिकार र जीविकोपार्जनको हिमायतीका रूपमा जनविद्रोहबाट एनपीपीको उदय भयो । अनुरा दिसानायके मूलधारका राजनीतिक दलका अन्य दागी र भ्रष्ट नेताहरूको तुलनामा जनताको आकांक्षाको केन्द्र बिन्दु बन्न पुगे सफलता प्राप्त भयो ।
डिसानायके र एनपीपीका लागि संसद्मा स्पष्ट बहुमत प्राप्त गर्नु आवश्यक थियो, ताकि उनीहरूले संवैधानिक र राजनीतिक सुधार ल्याउन र वैकल्पिक नीतिहरू लागू गर्न तथा शासन गर्न सकून्। संसद्मा बहुमत नभएको भए राष्ट्रपति दिसानायके परिवर्तनका लागि दबाब दिन अक्षम हुने थिए । अब एनपीपीले संसदमा अत्यधिक बहुमत प्राप्त गरेको छ, सरकारको वास्तविक कार्य ब्यवसाय शुरु हुन सक्छ। डा. हरिनी अमरासुरियाको अध्यक्षतामा २१ सदस्यीय मन्त्रिमण्डलले शपथ पनि लिइसकेको छ ।
श्रीलंकाली नया राष्ट्रपति दिसानायकेले संसदको चुनावअघि आफूले अवलम्बन गर्ने कुनै पनि नीतिको विस्तृत रूपरेखा कोरेका थिएनन्। अब त्यो तयार गर्न सक्नेछन्। उच्च मूल्य र जीवनयापनको लागतबाट पीडित जनतालाई आर्थिक राहत प्रदान गर्ने मुख्य कार्यसूची हुनेछ। भ्रष्टाचार र फोहोर को उन्मूलन; चोरी भएका सार्वजनिक कोषको पुनस्र्थापना र नागरिक स्वतन्त्रता र लोकतान्त्रिक अधिकारको पुनस्र्थापना जस्ता महत्वपूर्ण बिषय जोडेर एनपीपीले नयाँ संविधान ल्याउने र कार्यकारी राष्ट्रपतिको अन्त्य गर्ने वाचा पनि गरेको छ ।
तत्काल सरकारका सामु निकै चूनौतीहरू रहेकाछन् । श्रीलङ्काले अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषबाट २.९ अर्ब डलर ऋण लिएको छ, जसमध्ये दुई किस्ता भुक्तानी गरिएको छ, त्यस ऋणका निकै कठोर शर्तहरू छन् जसले मानिसहरूलाई मितव्ययिता थोपर्दछ। सरकारले यीमध्ये केही प्राप्त गर्ने प्रतिबद्धता पनि जनाइ सकेको छ । श्रीलंकाको दशा र दिशा बदल्न र जनताको प्रतिनिधित्वलाई सही साबित गर्न यसले कत्तिको सक्छ त्यो अहिले प्रतिक्षित छ।
