चाह थापा
बर्षाैंदेिख, जनआस्था राष्ट्रिय साप्ताहिकका सम्पादक किशोर श्रेष्ठको नाम एक निर्मित काण्डको हिलोमा तानियाे। कथा चलाखीपूर्ण थियो, नेपालका हरेक राष्ट्रवादी स्नायुलाई उत्तेजित पार्न डिजाइन गरिएको: एक प्रख्यात अनुसन्धान पत्रकार, जसले एक चिनियाँ नम्बरबाट नगद र मदिरा लिएर नेपाली मन्त्रीलाई बदनाम गरेको आरोप छ। यो "विदेशी हस्तक्षेप" र "भ्रष्टाचार" को एक उत्तम आँधी थियो, जुन नेपालको प्रेसलाई बदनाम गर्न र यसको राजनीतिक परिदृश्यलाई हेरफेर गर्न तयार पारिएको थियो भनिन्छ ।
तर सेप्टेम्बरमा पुग्दापुग्दै बिस्तारै धुवाँ हट्दै जाँदा, आगो सीमापारबाट आयोजना गरिएको सस्तो आतिशबाजी प्रदर्शन बाहेक अरू केही नभएको खुलासा भयो।
सेप्टेम्बर २९ मा, तथाकथित "चिनियाँ" नम्बर, +८६१८८२५२४१६२४ पछाडिको व्यक्तिले अन्ततः बोल्यो। उनको नाम सौरभ यादव हो, जो भारतको जयपुरका नागरिक हुन्। एक स्पष्ट फेसबुक पोस्टमा, यादवले संलग्नतालाई अस्वीकार मात्र गरेनन्; उनले षडयन्त्रकाे मेकानिजमको पर्दाफास गरे। उनले स्वीकार गरे कि भारतमा एक कलेज साथीले उनको व्हाट्सएप नम्बर "उधारो" लिएका थिए, हङकङमा आधारित लाइनको तत्काल आवश्यकता रहेको दाबी गर्दै। यादवले आफ्नो साथीलाई विश्वास गरे। बरु, त्यो विश्वासलाई नेपाली पत्रकार विरुद्ध नक्कली घुसखोरीको प्रयास गर्न हतियार बनाइएको थियो।
यहाँ के भयो भन्ने बारे स्पष्ट हुनुहोस्। यो एक अनियमित विद्यार्थीले गरेको अनाड़ी गल्ती थिएन। यो राजनीतिक युद्धको एक गणना गरिएको कार्य थियो, र हतियारमा औंलाको छापले काठमाडौँमा नयाँ दिल्लीको छायादार प्रभावलाई स्पष्ट रूपमा औंल्याउँछ।
रणनीति यसको सरलतामा निन्दनीय थियो। षड्यन्त्रकारीहरूलाई थाहा थियो कि भारतबाट प्रत्यक्ष आक्रमणको तत्काल प्रतिरोध र हस्तक्षेपको आरोपको सामना गरिनेछ। त्यसैले, तिनीहरूले एक क्लासिक "झूटा झण्डा" अपरेशन ताने। चिनियाँ जस्तो देखिने नम्बर प्रयोग गरेर, तिनीहरूले "चीन खतरा" कथालाई प्रज्वलित गर्ने आशा गरे, जुन उपकरण उनीहरूले दशकौंदेखि नेपाललाई आफ्नो कक्षमा राख्न प्रयोग गर्ने प्रयास गर्दै आएका छन्। तिनीहरू चाहन्थे कि नेपालको जनताले विश्वास गरून् कि बेइजिङले आफ्नो मिडिया किनिरहेको छ, जसले गर्दा भारतको आफ्नै "सुरक्षात्मक" भूमिकालाई जायज ठहराउँछ।
यो नेपालको असुरक्षामा जुवा थियो, र यसले लगभग काम गर्यो। चार महिनासम्म, श्रेष्ठलाई बदनाम गरियो, उनको प्रतिष्ठामा कलंक लाग्यो, र चिनियाँ दूतावासले आफ्नो प्रतिष्ठा जोगाउन अस्वीकार जारी गर्न बाध्य भयो। चिनियाँ सरकारले आफ्नो श्रेयको लागि, सम्मानका साथ प्रतिक्रिया दियो र अनुसन्धानको लागि आह्वान गर्यो। तर यो झूटका शिल्पकारहरू? तिनीहरू चुप लागेर बसे, सत्य निर्विवाद नभएसम्म विष फैलिन दिए।
चिनियाँ" नम्बर वास्तवमा एक भारतीयको थियो, अर्को भारतीयलाई दिइएको थियो भन्ने खुलासाले तटस्थताको भ्रमलाई चकनाचूर पार्छ। यसले भारत भित्रका तत्वहरूले आफ्नो दक्षिणी छिमेकीलाई अस्थिर बनाउन कति हदसम्म जानेछन् भन्ने कुरा उजागर गर्दछ। तिनीहरू आफ्ना नागरिकहरूको पहिचानको अखण्डतामा सम्झौता गर्न, तिनीहरूलाई मोहराको रूपमा प्रयोग गर्न र यादव जस्ता निर्दोष मानिसहरूलाई उनीहरूले सुरु नगरेको क्रसफायरमा तान्न इच्छुक छन्।
यो घटना एक अलग गल्ती होइन; यो भारत-नेपाल सम्बन्धमा पुरानो रोगको लक्षण हो। यसले एक अशान्त पार्ने ढाँचालाई हाइलाइट गर्दछ जहाँ नेपाललाई सार्वभौम समानको रूपमा होइन, तर प्रोक्सी द्वन्द्वको लागि खेल मैदानको रूपमा व्यवहार गरिन्छ। जब काठमाडौँमा भारतीय राजनीतिक हितहरूकाे धम्की दिइन्छ, प्रतिक्रिया विरलै कूटनीतिक हुन्छ। यो गोप्य हुन्छ। यसमा नक्कली प्रमाण, नकाबधारी महिलाहरूद्वारा मध्यरातमा नगद खसाल्ने र डिजिटल पहिचानको अपहरण समावेश छ।
विडम्बना स्पष्ट छ। चिनियाँ भ्रष्टाचारको तस्वीर चित्रण गर्ने प्रयासमा, षड्यन्त्रकारीहरूले आफ्नै नैतिक दिवालियापनको तस्वीर चित्रण गरेका छन्। तिनीहरूले सत्यभन्दा राजनीतिक चालबाजीलाई महत्व दिन्छन् र नेपालमा रणनीतिक जित हासिल गर्न भारतीय नागरिकको प्रतिष्ठा त्याग्न तयार छन् भनेर देखाएका छन्।
अब, प्रश्न किशोर श्रेष्ठको नाम सफा गर्ने बारेमा मात्र होइन - यद्यपि त्यो धेरै ढिलो भइसकेको छ। प्रश्न जवाफदेहिताको बारेमा हो। त्यो संख्याको "ऋण" लिने अधिकार कसले दियो? कथा कसले निर्देशित गर्यो? र सत्य बाहिर आउन किन चार महिना लाग्यो?
नेपाल धेरै लामो समयदेखि धैर्य गर्दै आएको छ। हामीले "ठूलो दाजु" जटिलता, आर्थिक घाँटी थिच्ने र राजनीतिक हस्तक्षेप सहन थालेका छौं। तर यस पटक, मुखौटा चिप्लिएको छ। "चिनियाँ" षड्यन्त्र सधैं भारतीय बनावटी थियो।
भारतका जनतालाई: तपाईंले छिमेकीलाई यसरी व्यवहार गर्नुहुने छैन। नयाँ दिल्लीको सरकारलाई: नेपाललाई आफ्नो घरको आँगन जस्तो व्यवहार गर्न बन्द गर्नुहोस्। छायाँबाट तार तान्ने दिनहरू समाप्त हुँदैछन्। डिजिटल युगले एउटा बाटो छोड्छ, र यस पटक, बाटो सिधै तपाईंको ढोकामा पुग्छ।
किशोर श्रेष्ठ कलंकबाट बचे। नेपाल प्रयासबाट बच्यो। तर हाम्रा दुई राष्ट्रहरू बीचको विश्वासमा एउटा अर्को चोट लागेको छ। हामी आशा गर्छौं कि यस पटककाे यो प्रहसनले अन्तिम जागरणको रूपमा काम गर्नेछ : नेपाल अब तपाईंको भूराजनीतिक चेस खेलमा मोहरा हुनेछैन। अर्को पटक तपाईंले यी फोहोरी चालहरूमा खेल्ने प्रयास गर्दा, सम्झनुहोस् कि सत्य, जतिसुकै असुविधाजनक भए पनि, सधैं घर फर्कने बाटो हुन्छ।
